BigCapital bèta

Woordenlijst · Economische ideeën

Externe effecten

Een extern effect is een kost of baat die terechtkomt bij mensen buiten een transactie, zoals rook van een fabriek of de bijen van een imker naast een boomgaard.

Ook wel genoemd: externe kosten, externe baten, overloopeffect, negatief extern effect, positief extern effect, effect op derden

In gewone taal

Je buurman geeft een feest tot 3 uur ’s nachts. Zij hebben plezier, de dj wordt betaald, en jij ligt wakker. Jij deed niet mee aan de afspraak, maar betaalde wel een deel van de kosten. Dat overloopeffect is een extern effect.

Negatieve externe effecten zijn kosten die op anderen worden afgewenteld: vervuiling, lawaai, files, antibiotica die zo vaak worden gebruikt dat bacteriën er resistent tegen worden. Positieve externe effecten zijn baten die anderen gratis krijgen: een gevaccineerd mens beschermt ook zijn buren, een mooie tuin vrolijkt de straat op, het onderzoek van één bedrijf helpt anderen.

Markten hebben er moeite mee omdat prijzen ze buiten beschouwing laten. Dingen met verborgen kosten worden te goedkoop en te veel gebruikt; dingen met verborgen baten worden te zeldzaam.

Voorbeeld

De prijs waar de rook niet in zit

Een fabriek maakt een gadget voor $8 en verkoopt het voor $10. Haar rook richt voor de buren $3 schade aan per gadget, maar niemand stuurt de fabriek daarvoor een rekening.

  1. Kosten die de fabriek meetelt: $8. Kosten voor iedereen samen: $8 + $3 = $11.
  2. Een koper die een gadget $10 waard vindt, koopt het, hoewel het de samenleving $11 kost om te maken: elke zo’n verkoop maakt de wereld $1 armer.
  3. Laat de fabriek $3 per gadget betalen, via een vervuilingsheffing of een schoonmaakregel die evenveel kost, en de prijs stijgt naar ongeveer $11. Nu kopen alleen kopers die een gadget $11 of meer waard vinden er een.

De vervuiler de $3 laten betalen heet het internaliseren van het externe effect: de prijs vertelt dan de hele waarheid.

Een niveau dieper

De econoom Arthur Pigou stelde in 1920 voor activiteiten met externe kosten te belasten met het bedrag van de schade. Zulke heffingen heten nu pigouviaanse belastingen; heffingen op vervuiling en congestieheffingen voor het rijden naar stadscentra volgen dit idee.

Ronald Coase wees in 1960 erop dat als eigendomsrechten duidelijk zijn en onderhandelen goedkoop is, de getroffenen het soms zelf kunnen oplossen: de buren zouden de fabriek kunnen betalen om een filter te plaatsen, of de fabriek zou hen kunnen betalen. Zijn miljoenen mensen getroffen, dan is onderhandelen onmogelijk en komen er meestal regels.

Externe effecten zijn een van de belangrijkste redenen dat markten kunnen falen, naast collectieve goederen en monopolie. De tragedie van de meent is een bijzonder geval: elke gebruiker van een gedeelde bron legt een kleine kost op aan alle anderen.

Waarom het ertoe doet

Ze verklaren veel grote problemen van de wereld, van vervuilde lucht tot overbeviste zeeën, en waarom markten die niet alleen oplossen.

Ze zitten achter veel belastingen, subsidies en regels, van brandstofaccijns tot vaccinatieprogramma’s op school, dus hoe groot een extern effect is, beslist vaak een beleidsdebat.

Positieve verklaren waarom sommige nuttige dingen, zoals fundamenteel onderzoek, te weinig privégeld krijgen.

Een veelgemaakte fout

Mythe: Als een product winst oplevert, is het zijn kosten waard.

In werkelijkheid: Alleen als de prijs alle kosten bevat. Vallen sommige kosten op buitenstaanders, dan kan een winstgevend product de samenleving toch meer kosten dan het waard is.

Vragen die mensen stellen

Wat is een voorbeeld van een negatief extern effect?

Rook van een fabriek, lawaai van een luchthaven, files (elke bestuurder vertraagt alle anderen) en meeroken van sigaretten.

Wat is een voorbeeld van een positief extern effect?

Vaccinatie (het beschermt de mensen om je heen), onderwijs (een opgeleide bevolking helpt iedereen) en de bijen van een imker die de boomgaard van een buurman bestuiven.

Hoe los je externe effecten op?

Met belastingen of heffingen ter hoogte van de schade, regels en limieten, verhandelbare vergunningen, subsidies voor positieve externe effecten of, als er maar weinig mensen bij betrokken zijn, door onderling te onderhandelen.

Lees meer op BigCapital

Over de cijfers

  • Deze pagina legt een term uit. Het is geen beleggingsadvies.

Taal

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文