Woordenlijst · Economische ideeën
Prisoner’s dilemma
Het prisoner's dilemma is een spel waarin elke speler het best af is door de ander te verraden, maar waarin beiden slechter af zijn als ze allebei verraden dan als ze hadden samengewerkt.
Ook wel genoemd: prisoners dilemma, gevangenendilemma, speltheorie, tit for tat
In gewone taal
De politie pakt twee handlangers op, Ann en Bob, en verhoort ze in aparte kamers. Elk krijgt hetzelfde aanbod: bekennen en tegen je partner getuigen, dan ga je vrijuit en krijgt je partner 10 jaar. Zwijgen ze allebei, dan is er maar genoeg bewijs voor 1 jaar elk. Bekennen ze allebei, dan krijgen ze elk 5 jaar. Dat is het prisoner's dilemma.
Kijk vanuit Anns kant. Als Bob zwijgt, houdt bekennen haar vrij in plaats van 1 jaar. Als Bob bekent, krijgt ze door te bekennen 5 jaar in plaats van 10. Hoe dan ook is bekennen beter voor haar. Bob redeneert net zo.
Dus bekennen ze allebei en krijgen ze elk 5 jaar, terwijl zwijgen hen maar 1 jaar had gekost. Elk maakte de slimme keuze voor zichzelf, en samen maakten ze de slechtste keuze voor het duo.
Voorbeeld
Twee benzinestations op één hoek
Twee benzinestations staan tegenover elkaar. Als beide $4,00 per gallon vragen, verdient elk $1.000 per dag.
- Als de ene zakt naar $3,80 terwijl de andere op $4,00 blijft, wint de goedkopere de meeste klanten en verdient $1.400; de andere verdient $300.
- Dus elke eigenaar is in de verleiding om te verlagen, wat de ander ook doet: $1.400 is meer dan $1.000, en $700 is meer dan $300.
- Als beide zakken naar $3,80, verdelen ze de klanten weer, maar tegen een lagere prijs: elk $700.
- Beiden hadden meer verdiend bij $4,00, maar elk is bang te worden onderboden.
Zo beginnen prijzenoorlogen, en daarom profiteren automobilisten als verkopers elkaar niet kunnen vertrouwen. (Met een concurrent afspreken de prijzen hoog te houden is illegaal: dat heet prijsafspraken maken.)
Een niveau dieper
Het spel werd in 1950 uitgewerkt door Merrill Flood en Melvin Dresher bij de RAND Corporation; wiskundige Albert Tucker gaf het het gevangenisverhaal. Het werd het bekendste voorbeeld van speltheorie, de studie van keuzes die afhangen van wat anderen kiezen.
In een spel dat één keer wordt gespeeld wint verraad. Als dezelfde spelers elkaar steeds weer ontmoeten, kan samenwerken lonen. In de computertoernooien van Robert Axelrod rond 1980 won een van de eenvoudigste strategieën: tit for tat, die eerst samenwerkt en daarna kopieert wat de ander de vorige keer deed.
Het dilemma duikt overal in de economie op: wapenwedlopen, reclameoorlogen, de tragedie van de meent, bedrijven die beslissen of ze de prijzen verlagen, landen die beslissen of ze de vervuiling terugbrengen. Contracten, wetten, reputatie en vertrouwen zijn allemaal manieren om eraan te ontsnappen.
Waarom het ertoe doet
Het verklaart waarom mensen en bedrijven vaak niet samenwerken, ook al zou samenwerken ze allemaal helpen.
Het laat zien waarom regels, contracten en reputatie ertoe doen: ze veranderen de uitkomsten zodat samenwerken de slimme zet wordt.
Het verklaart prijzenoorlogen, en waarom kartels vaak uit elkaar vallen: elk lid wint door stiekem de afspraak te breken.
Een veelgemaakte fout
Mythe: Rationele spelers werken samen, want samenwerken is beter voor beiden.
In werkelijkheid: In één ronde verraden rationele spelers elkaar, omdat de beste zet van elk niet afhangt van wat de ander doet. Samenwerken wordt pas rationeel als het spel zich herhaalt, of als beloftes kunnen worden afgedwongen.
Vragen die mensen stellen
Wat is het Nash-evenwicht van het prisoner's dilemma?
Beide spelers bekennen. Geen van beiden kan het beter doen door alleen de eigen keuze te veranderen, ook al zouden beiden beter af zijn als ze allebei zwegen.
Wat zijn voorbeelden van het prisoner's dilemma in het echt?
Prijzenoorlogen tussen concurrerende winkels, wapenwedlopen, doping in de sport, overbevissing, en twee bedrijven die elk meer aan reclame uitgeven alleen om de reclame van de ander teniet te doen.
Hoe win je het prisoner's dilemma?
In één ronde is verraden de beste zet voor elke speler. In herhaalde spellen doen strategieën die samenwerking belonen en verraad straffen, zoals tit for tat, het meestal het best.
Lees meer op BigCapital
Over de cijfers
- Deze pagina legt een term uit. Het is geen beleggingsadvies.