BigCapital bèta

Woordenlijst · Economische ideeën

Tragedie van de meent

De tragedie van de meent is wat er gebeurt als een gedeelde bron voor iedereen openstaat: elke gebruiker neemt een beetje meer, en samen gebruiken ze haar op.

Ook wel genoemd: meenteprobleem, gemeenschappelijke bron, gemeenschappelijke bronnen, overbevissing

In gewone taal

Tien gezinnen laten hun koeien grazen op een gedeelde dorpsweide. Elk gezin denkt: een koe extra is meer melk voor ons, en het gras dat ze eet, is van iedereen. Elk gezin denkt hetzelfde, de weide wordt kaalgevreten, en alle koeien lijden honger. Dat is de tragedie van de meent.

Niemand is hier dom of slecht: elke keuze is op zichzelf logisch. Het probleem is dat de winst van een extra koe naar de eigenaar gaat, terwijl de kosten over iedereen worden verdeeld. Veel verstandige keuzes tellen op tot een slechte uitkomst.

Het patroon herhaalt zich overal waar iets waardevols voor iedereen openstaat: vis in de zee, water dat uit de grond wordt gepompt, schone lucht, de gedeelde koelkast op het werk.

Voorbeeld

De ineenstorting van de kabeljauw bij de Grand Banks

Eeuwenlang behoorden de wateren voor de kust van Newfoundland, in Canada, tot de rijkste visgronden ter wereld.

  1. Vanaf de jaren vijftig voegden grote fabrieksschepen uit veel landen zich bij de plaatselijke boten, elk vangend wat het kon voordat de anderen het deden.
  2. Elke vloot hield de hele winst van elke extra ton die ze ving; de schade aan het bestand werd door allen gedeeld.
  3. De vangst piekte eind jaren zestig en daalde daarna. Begin jaren negentig was de kabeljauw bijna verdwenen.
  4. In 1992 verbood Canada daar de kabeljauwvisserij. Tienduizenden mensen verloren hun baan, en tientallen jaren later was het bestand nog niet volledig hersteld.

Een vis die in zee blijft, komt elke visser ten goede; een gevangen vis komt er een ten goede. Dat verschil maakte de zee leeg.

Een niveau dieper

De ecoloog Garrett Hardin maakte de uitdrukking beroemd in een essay uit 1968 in het tijdschrift Science; het voorbeeld met grazen gaat terug op William Forster Lloyd in 1833. In de termen van economen is een gemeenschappelijke bron rivaliserend (wat de een neemt, kunnen anderen niet nemen) maar niet uitsluitbaar (niemand kan worden buitengesloten).

Er zijn drie gebruikelijke oplossingen: geef de bron een eigenaar die een reden heeft om er zorg voor te dragen, stel regels en limieten (visquota, jachtseizoenen, watervergunningen), of laat de gebruikers zichzelf organiseren. Elinor Ostrom won in 2009 de Nobelprijs voor de economie voor haar werk over hoe gemeenschappen, van Zwitserse berggraslanden tot Japanse dorpsbossen, al eeuwenlang gemeenschappelijke bronnen goed beheren.

Het is een nauwe verwant van het prisoner’s dilemma: elke speler doet wat het best is voor zichzelf, en allen eindigen slechter. Het is ook een soort extern effect: elke gebruiker legt een kost op aan de anderen.

Waarom het ertoe doet

Het verklaart overbevissing, grondwater dat opdroogt, files en een groot deel van de moeite om klimaatverandering aan te pakken.

Het laat zien waarom goede bedoelingen niet genoeg zijn: de prikkels moeten veranderen, via eigendom, regels of afspraken.

Het herinnert eraan dat iets wat gratis te gebruiken is niet gratis is: iemand betaalt later.

Een veelgemaakte fout

Mythe: Gedeelde bronnen zijn altijd gedoemd.

In werkelijkheid: Ostrom vond veel gemeenschappelijke bronnen die eeuwenlang goed werden beheerd door gemeenschappen met duidelijk lidmaatschap, zelfgemaakte regels, toezicht en eerlijke straffen. De tragedie is waarschijnlijk, niet zeker.

Vragen die mensen stellen

Wat is een voorbeeld van de tragedie van de meent?

Overbevissing (de kabeljauw bij de Grand Banks voor Canada stortte in 1992 in), overbegrazing, grondwater dat sneller wordt opgepompt dan het aanvult, en files op wegen die gratis te gebruiken zijn.

Wie bedacht de tragedie van de meent?

William Forster Lloyd beschreef haar in 1833; de ecoloog Garrett Hardin gaf haar haar naam en maakte haar in 1968 beroemd.

Hoe los je de tragedie van de meent op?

Door gebruikers de kosten te laten dragen van wat ze nemen: privé- of gemeenschappelijk eigendom, quota, heffingen, of regels die de gebruikers zelf afspreken en handhaven.

Lees meer op BigCapital

Over de cijfers

  • Deze pagina legt een term uit. Het is geen beleggingsadvies.

Taal

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文