Słownik · Idee ekonomiczne
Tragedia wspólnego pastwiska
Tragedia wspólnego pastwiska zdarza się, gdy wspólny zasób jest otwarty dla wszystkich: każdy bierze trochę więcej i razem go zużywają.
Inna nazwa: problem wspólnych zasobów, zasób wspólny, dobra wspólne, przełowienie
Prostymi słowami
Dziesięć rodzin wypasa krowy na wspólnej wiejskiej łące. Każda rodzina myśli: jedna krowa więcej to więcej mleka dla nas, a trawę, którą zje, dzielą wszyscy. Każda myśli tak samo, łąka zostaje ogołocona i wszystkie krowy głodują. To tragedia wspólnego pastwiska.
Nikt tu nie jest głupi ani zły: każdy wybór sam w sobie ma sens. Kłopot w tym, że zysk z jednej krowy więcej trafia do jej właściciela, a koszt rozkłada się na wszystkich. Wiele rozsądnych wyborów daje w sumie zły wynik.
Ten schemat powtarza się wszędzie tam, gdzie coś cennego jest otwarte dla wszystkich: ryby w morzu, woda pompowana spod ziemi, czyste powietrze, wspólna lodówka w pracy.
Przykład
Upadek dorsza na Grand Banks
Przez wieki wody u wybrzeży Nowej Fundlandii w Kanadzie należały do najbogatszych łowisk na Ziemi.
- Od lat 50. do miejscowych łodzi dołączyły duże trawlery przetwórnie z wielu krajów, każdy łowiący ile się da, zanim zrobią to inni.
- Każda flota zatrzymywała cały zysk z każdej dodatkowej tony; szkoda dla zasobów rozkładała się na wszystkich.
- Połowy osiągnęły szczyt pod koniec lat 60., a potem spadły. Na początku lat 90. dorszy prawie nie było.
- W 1992 roku Kanada zakazała tam połowu dorsza. Dziesiątki tysięcy ludzi straciły pracę, a po dziesięcioleciach zasoby nadal nie odbudowały się w pełni.
Ryba zostawiona w morzu korzysta każdemu rybakowi; ryba złowiona korzysta jednemu. Ta różnica opróżniła morze.
Poziom głębiej
Ekolog Garrett Hardin rozsławił to określenie w eseju z 1968 roku w czasopiśmie Science; przykład z wypasem sięga Williama Forstera Lloyda z 1833 roku. W języku ekonomistów zasób wspólny jest rywalizacyjny (co jeden weźmie, innym zabraknie), ale niewyłączalny (nikogo nie da się odsunąć).
Są trzy zwykłe rozwiązania: dać zasobowi właściciela, który ma powód, by o niego dbać, ustalić reguły i limity (kwoty połowowe, sezony łowieckie, pozwolenia wodne) albo pozwolić użytkownikom zorganizować się samym. Elinor Ostrom dostała w 2009 roku Nagrodę Nobla z ekonomii za pokazanie, jak społeczności, od szwajcarskich pastwisk górskich po japońskie lasy wiejskie, od wieków dobrze zarządzały dobrami wspólnymi.
To bliski kuzyn dylematu więźnia: każdy gracz robi to, co najlepsze dla niego samego, i wszyscy kończą gorzej. To także rodzaj efektu zewnętrznego: każdy użytkownik nakłada koszt na innych.
Dlaczego to ważne
Tłumaczy przełowienie, wysychanie wód gruntowych, korki i dużą część trudności z walką ze zmianą klimatu.
Pokazuje, dlaczego dobre chęci nie wystarczą: trzeba zmienić bodźce, przez własność, przepisy lub umowy.
Przypomina, że coś, z czego można korzystać za darmo, nie jest darmowe: ktoś zapłaci później.
Częsty błąd
Mit: Wspólne zasoby zawsze są skazane na zagładę.
Fakt: Ostrom znalazła wiele dóbr wspólnych, którymi społeczności zarządzały dobrze przez wieki, mając jasne zasady członkostwa, reguły ustalane samodzielnie, kontrolę i sprawiedliwe kary. Tragedia jest prawdopodobna, ale nie pewna.
Pytania, które zadają czytelnicy
Jaki jest przykład tragedii wspólnego pastwiska?
Przełowienie (dorsz z Grand Banks u wybrzeży Kanady załamał się do 1992 roku), przepasanie, wody gruntowe pompowane szybciej, niż się odnawiają, i korki na drogach, z których korzysta się za darmo.
Kto wymyślił tragedię wspólnego pastwiska?
William Forster Lloyd opisał ją w 1833 roku; ekolog Garrett Hardin nadał jej nazwę i rozsławił ją w 1968 roku.
Jak rozwiązać tragedię wspólnego pastwiska?
Sprawiając, by użytkownicy ponosili koszt tego, co biorą: własność prywatna lub wspólnotowa, kwoty, opłaty albo reguły uzgodnione i egzekwowane przez samych użytkowników.
Czytaj więcej w BigCapital
O liczbach
- Ta strona wyjaśnia pojęcie. To nie jest porada inwestycyjna.