BigCapital beta

Słownik · Idee ekonomiczne

Niewidzialna ręka rynku

Niewidzialna ręka to obraz Adama Smitha, który opisuje, jak rynki się koordynują: ludzie, goniąc za własnym zyskiem i kierowani cenami, służą innym, choć nikt tego nie planuje.

Inna nazwa: niewidzialna ręka rynku, niewidzialna ręka Adama Smitha, siły rynkowe

Prostymi słowami

Nikt nie mówi lokalnej piekarni, ile bochenków upiec jutro, rolnikowi, ile pszenicy zasiać, ani młynowi, ile mąki zemleć. A chleb i tak leży na półce. Każdy z nich po prostu próbuje zarobić na życie, a ceny wiążą ich wybory w całość. Adam Smith nazwał tę niewidzialną koordynację niewidzialną ręką.

Działa to tak: jeśli więcej osób chce chleba, jego cena rośnie; piekarze zarabiają więcej i pieką więcej; zamawia się więcej mąki; rolnicy sieją więcej pszenicy. Jeśli ludzie chcą go mniej, cena spada, a mąka, piece i pracownicy przechodzą do innych zajęć. Każdy widzi tylko swój zakątek, ale cena niesie wiadomość do wszystkich.

Myśl Smitha z 1776 roku brzmiała, że własny interes na rynku z konkurencją może służyć dobru wspólnemu: „Nie od życzliwości rzeźnika, piwowara czy piekarza oczekujemy naszego obiadu, lecz od dbałości o ich własny interes”.

Przykład

Ołówek, którego nikt nie umie zrobić

W eseju z 1958 roku „I, Pencil” pisarz Leonard Read zauważył, że nikt na Ziemi nie wie, jak od zera zrobić zwykły ołówek.

  1. Drewno pochodzi z cedrów ściętych przez drwali, piłami ze stali z kopalń żelaza.
  2. „Ołów” to grafit wydobywany w jednym kraju i mieszany z gliną z innego.
  3. Gumka to kauczuk zmieszany z innymi składnikami; metalowa obejma wokół niej to mosiądz, z kopalń miedzi i cynku.
  4. Biorą w tym udział tysiące ludzi, większość się nie zna, a żaden nie próbuje zrobić ołówka dla ciebie. Każdy po prostu robi swoją część za cenę.

Ołówek kosztuje bardzo mało, a półki się nie opróżniają. To właśnie niewidzialna ręka w działaniu.

Poziom głębiej

Smith użył tego wyrażenia tylko raz w Bogactwie narodów, mówiąc o kupcach, którzy inwestują u siebie i tym samym, nie chcąc tego, powiększają bogactwo kraju. Późniejsi ekonomiści zrobili z tego symbol znacznie większej idei: że ceny na konkurencyjnych rynkach potrafią koordynować miliony ludzi lepiej niż jakikolwiek planista.

Ręka działa tylko w pewnych warunkach: przy prawdziwej konkurencji, cenach odzwierciedlających prawdziwe koszty i kupujących, którzy wiedzą, co dostają. Zawodzi przy monopolu, przy efektach zewnętrznych, takich jak zanieczyszczenie, za które nikt nie płaci, i przy dobrach publicznych, których rynek sam nie dostarczy.

Friedrich Hayek podkreślał później stronę informacyjną: wzrost ceny „mówi” milionom ludzi, że coś stało się rzadsze, i o ile, a żaden z nich nie musi wiedzieć dlaczego.

Dlaczego to ważne

Wyjaśnia, jak gospodarki rynkowe mogą wyżywić i zaopatrzyć miliardy ludzi bez centralnego planu.

Jest punktem wyjścia większości sporów o to, kiedy rynki potrzebują reguł, a kiedy reguły tylko przeszkadzają.

Pokazuje, dlaczego ceny są tak ważne: to one są tą ręką. Gdy ceny ustala przepis, sygnał przestaje działać.

Częsty błąd

Mit: Niewidzialna ręka oznacza, że rynki zawsze mają rację i nie potrzebują reguł.

Fakt: Sam Smith ostrzegał, że firmy z tej samej branży lubią zmawiać się, by podnosić ceny, a ręka zawodzi przy zanieczyszczeniu, monopolach i dobrach, za które nie da się nikogo obciążyć opłatą. Idea jest taka, że rynki dobrze koordynują się w odpowiednich warunkach, a nie że te warunki pojawiają się same.

Pytania, które zadają czytelnicy

Co Adam Smith miał na myśli, mówiąc o niewidzialnej ręce?

Że ludzie, którzy dbają o własny interes na konkurencyjnym rynku, są prowadzeni jakby niewidzialną ręką do robienia rzeczy, które korzystne są także dla innych: piekarz piecze, by zarobić, a ty dostajesz chleb.

Czy niewidzialna ręka naprawdę istnieje?

Jako metafora tak: ceny rynkowe naprawdę koordynują ogromną liczbę ludzi. Ale działa tylko tak dobrze, na ile pozwalają warunki, i nic nie robi z zanieczyszczeniem, monopolami ani sprawiedliwością.

Kiedy Adam Smith pisał o niewidzialnej ręce?

W Teorii uczuć moralnych (1759) i, najsłynniej, w Bogactwie narodów (1776), używając tego wyrażenia w każdej z nich tylko raz.

Czytaj więcej w BigCapital

O liczbach

  • Ta strona wyjaśnia pojęcie. To nie jest porada inwestycyjna.

Język

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文