Słownik · Idee ekonomiczne
Dobra publiczne
Dobro publiczne to coś, z czego wszyscy mogą korzystać naraz i nikogo nie da się odsunąć, jak latarnia uliczna albo pokaz fajerwerków, więc rynki zwykle dostarczają go za mało.
Inna nazwa: dobro publiczne, problem pasażera na gapę, nierywalizacyjne, niewyłączalne, dobro zbiorowe
Prostymi słowami
Miasto puszcza fajerwerki w sylwestra. Wszyscy mogą patrzeć, a jedna osoba więcej nic innym nie zabiera. Spróbuj sprzedawać bilety: ludzie po prostu oglądają z balkonów. Coś takiego, otwarte dla wszystkich i przez nikogo niewyczerpywane, to dobro publiczne.
Ekonomiści stosują dwa testy. Czy jest rywalizacyjne: czy moje korzystanie zostawia ci mniej? Czy jest wyłączalne: czy można odsunąć tych, którzy nie płacą? Pizza jest jednym i drugim. Dobro publiczne żadnym.
To rodzi problem pasażera na gapę. Skoro możesz z czegoś korzystać bez płacenia, po co płacić? Gdy wszyscy tak myślą, rzecz nie powstaje, choć każdy chętnie by się dołożył. Dlatego dobra publiczne, jak latarnie morskie, wały przeciwpowodziowe czy obrona narodowa, zwykle finansuje się z podatków albo wspólnym wysiłkiem grup.
Przykład
Dziesięciu sąsiadów i latarnia
Ciemna ulica ma 10 domów. Latarnia kosztuje $500 i jest warta $100 dla każdego gospodarstwa: razem $1 000 wartości.
- Wartość $1 000, koszt $500: wyraźnie warto zbudować.
- Ale światło pada na każdy dom, płacący czy nie. Każde gospodarstwo liczy, że zapłacą inne, a ono pojedzie na gapę.
- Jeśli każdy czeka na innych, nikt nie płaci i ulica zostaje ciemna, choć każdemu gospodarstwu bardziej opłacałoby się dać po $50.
- Jeśli dziesięciu się umówi, że każdy zapłaci $50, przez mały lokalny podatek albo osiedlowy fundusz, latarnia stanie.
Problem nie polega na tym, że ludzie tego nie chcą: każdy z nich może to dostać bez płacenia.
Poziom głębiej
Paul Samuelson podał nowoczesną definicję w 1954 roku. Czyste dobra publiczne są rzadkie; wiele rzeczy jest częściowo publicznych. Droga jest nierywalizacyjna do godzin szczytu, gdy robi się tłoczno; strona za paywallem to dobro klubowe.
Dobra rywalizacyjne, ale niewyłączalne, jak ryby na otwartym morzu, to zasoby wspólne: każdy może je brać, a każda złowiona ryba to jedna mniej dla innych. To prowadzi do tragedii wspólnego pastwiska.
Ludzie znajdują sprytne sposoby na gapowiczów: radio opłacane reklamami, otwarte oprogramowanie pisane przez wolontariuszy i firmy, które z niego korzystają, muzea, które proszą o zapłatę, ile chcesz. Ale przy dużych dobrach publicznych, jak badania podstawowe czy obrona, większość krajów polega na podatkach.
Dlaczego to ważne
To jeden z klasycznych powodów istnienia państw i pobierania podatków.
Problem pasażera na gapę pojawia się wszędzie: projekty grupowe, wspólne kuchnie, otwarte oprogramowanie.
Wiedza, czy coś jest dobrem publicznym, pomaga rozstrzygnąć, kto powinien za to płacić i jak.
Częsty błąd
Mit: Dobro publiczne to wszystko, co zapewnia państwo.
Fakt: Termin dotyczy dobra, a nie dostawcy. Usługa państwowa może być dobrem prywatnym (paszport), a dobro publiczne można opłacać prywatnie (audycja z reklam). O publicznym charakterze dobra decyduje to, że jest nierywalizacyjne i niewyłączalne.
Pytania, które zadają czytelnicy
Jakie są przykłady dóbr publicznych?
Latarnie uliczne, latarnie morskie, pokazy fajerwerków, obrona przeciwpowodziowa, obrona narodowa, czyste powietrze i wolna wiedza, jak opublikowany dowód matematyczny.
Czym jest problem pasażera na gapę?
Gdy ludzie mogą korzystać z dobra bez płacenia, wielu nie zapłaci, więc powstaje go za mało. To główny problem dóbr publicznych.
Czy internet jest dobrem publicznym?
Jego części tak się zachowują: wolne informacje, które każdy może czytać, są nierywalizacyjne i trudno je ogrodzić. Sam dostęp do internetu jest wyłączalny (płacisz dostawcy), więc bliżej mu do dobra klubowego.
Czytaj więcej w BigCapital
O liczbach
- Ta strona wyjaśnia pojęcie. To nie jest porada inwestycyjna.