Słownik · Pieniądz i banki centralne
Dodruk pieniądza
Dodruk pieniądza to potoczna nazwa tworzenia przez bank centralny dużych ilości nowych pieniędzy. Zbyt szybki podbija ceny.
Inna nazwa: drukowanie pieniędzy, finansowanie monetarne, maszyna do drukowania pieniędzy
M2, 12 miesięcy do lut 2021
Ceny konsumpcyjne, 12 miesięcy do cze 2022
Prostymi słowami
Dlaczego kraj nie może po prostu wydrukować więcej pieniędzy i wzbogacić wszystkich? Wyobraź sobie wyspę ze 100 kokosami i $100: kokos kosztuje około $1. Wydrukuj kolejne $100 i rozdaj. Kokosów nadal jest tylko 100, więc ludzie przebijają się nawzajem, aż kokos kosztuje około $2. Nikt nie jest bogatszy; ceny po prostu się podwoiły.
To sedno dodruku pieniądza: gdy pieniądz rośnie znacznie szybciej niż rzeczy, które można za niego kupić, pojawia się inflacja. Doprowadzona do skrajności staje się hiperinflacją, jak w Niemczech w 1923 roku, w Zimbabwe w 2008 roku czy w Wenezueli po 2016 roku.
Dziś mało w tym drukarskich maszyn. Banki centralne tworzą pieniądze elektronicznie, głównie przez skup obligacji (luzowanie ilościowe). To, czy zamieni się to w wyższe ceny, zależy od tego, czy nowe pieniądze zostaną wydane.
Przykład
Równanie za tym stojące
- Pieniądze × ile razy każdy dolar jest wydawany = ceny × ilość kupionych rzeczy. Ekonomiści zapisują to jako M × V = P × Y.
- Na początku: $100 pieniędzy, każdy dolar wydawany dwa razy w roku, 200 kokosów sprzedanych po $1. 100 × 2 = $1 × 200.
- Podwój pieniądze do $200. Jeśli ludzie wydają je równie często, a wyspa nie wyhoduje więcej kokosów, ceny muszą się podwoić: 200 × 2 = $2 × 200.
- Ale jeśli ludzie gromadzą nowe pieniądze i wydają każdy dolar tylko raz w roku, ceny zostają na poziomie $1: 200 × 1 = $1 × 200.
Wydrukowane pieniądze podnoszą ceny, gdy są wydawane szybciej, niż gospodarka może rosnąć. Dlatego lata 2010–2019 i 2020–2029 potoczyły się tak różnie.
Poziom głębiej
Niebezpieczny rodzaj to tworzenie przez bank centralny pieniędzy na opłacenie rachunków rządu, zwane finansowaniem monetarnym. Gdy rząd nie może pożyczyć ani opodatkować dość, maszyna drukująca kusi, a niemal każda hiperinflacja tak się zaczęła. Dlatego wiele krajów zakazuje swojemu bankowi centralnemu bezpośredniego pożyczania rządowi.
QE jest czymś innym, przynajmniej w zamiarze: bank centralny kupuje obligacje już będące na rynku, by sterować stopami procentowymi, i może to później odwrócić. Po 2008 roku biliony dolarów QE szły w parze z niską inflacją, bo banki siedziały na nowych rezerwach. W latach 2020–2021 QE zbiegło się z ogromnymi wydatkami rządu kierowanymi wprost do gospodarstw domowych. M2 w USA wzrosło o 26,8% w 12 miesięcy do lut 2021, a inflacja osiągnęła 9,0% w 12 miesięcy do cze 2022.
Liczyły się też problemy z podażą: fabryki zamknięte przez pandemię, zakorkowane porty, potem szok energetyczny w 2022 roku. Ekonomiści nadal spierają się, jaka część inflacji z lat 2021–2023 wzięła się z pieniądza, a jaka z niedoborów; większość przypisuje wagę jednemu i drugiemu.
Wzrost pieniądza i inflacja w USA od 1960 roku
Obie linie to zmiany w ciągu 12 miesięcy. W latach 70. szybki wzrost pieniądza szedł w parze z wysoką inflacją. W latach 2010–2019 pieniądz rósł stabilnie, a inflacja pozostawała niska. W 2020 roku wzrost pieniądza skoczył, a w ciągu roku poszła za nim inflacja.
Liczby stojące za wykresem
| Data | Wzrost podaży pieniądza (M2) | Inflacja (CPI) |
|---|---|---|
| sty 1960 | 4,0% | 1,2% |
| gru 1960 | 4,9% | 1,4% |
| gru 1970 | 6,6% | 5,6% |
| gru 1980 | 8,5% | 12,3% |
| gru 1990 | 3,8% | 6,3% |
| gru 2000 | 6,2% | 3,4% |
| gru 2010 | 3,7% | 1,4% |
| gru 2020 | 24,5% | 1,3% |
| gru 2022 | −1,0% | 6,4% |
| gru 2023 | −2,4% | 3,3% |
| gru 2024 | 3,4% | 2,9% |
| gru 2025 | 4,0% | 2,7% |
| wrz 2026 | 5,7% | 3,7% |
Dlaczego to ważne
Tłumaczy najgorsze katastrofy monetarne w historii, od Niemiec z czasów Republiki Weimarskiej po Zimbabwe, i to, dlaczego banki centralne trzyma się z dala od rządów.
Jest sednem debaty o inflacji po 2020 roku i o tym, co naprawdę robi QE.
Ma znaczenie dla oszczędzających: gotówka najszybciej traci siłę nabywczą, gdy pieniądze są tworzone na opłacenie rachunków rządu.
Częsty błąd
Mit: Każdy nowy pieniądz od razu powoduje inflację.
Fakt: Ceny podnoszą tylko pieniądze, które są wydawane, i tylko gdy gospodarka nie może wytworzyć więcej, by sprostać popytowi. Po 2008 roku Fed utworzył biliony dolarów rezerw, a mimo to inflacja w USA przez dekadę utrzymywała się przeważnie poniżej 2%.
Pytania, które zadają czytelnicy
Dlaczego rządy nie drukują po prostu pieniędzy, by spłacić dług?
Bo pieniądze traciłyby wartość prawie tak szybko, jak byłyby drukowane: ceny by rosły, pożyczkodawcy żądaliby znacznie wyższych stóp albo odmawialiby pożyczania w tej walucie, a oszczędzający zostaliby z niczym. Kraje, które tego próbowały, od Niemiec w latach 20. po Zimbabwe i Wenezuelę, skończyły z hiperinflacją.
Kto drukuje dolary amerykańskie?
Banknoty drukuje Bureau of Engraving and Printing, część Departamentu Skarbu, a monety bije US Mint; Rezerwa Federalna zamawia banknoty i wprowadza je do obiegu. Większość pieniędzy jest jednak elektroniczna, tworzona przez Fed i banki komercyjne.
Czy dodruk pieniędzy spowodował inflację z lat 2021–2023?
Był częścią tej historii. Pieniądz w USA rósł szybciej niż kiedykolwiek od 1960 roku, a wydatki gwałtownie wzrosły, podczas gdy łańcuchy dostaw się załamały, a ceny energii skoczyły. Większość ekonomistów przypisuje wagę jednemu i drugiemu.
Czytaj więcej w BigCapital
O liczbach
- Liczby na tej stronie są co noc przeliczane z danych; źródła wymieniono na końcu strony.
- US recessions (NBER business cycle dates): National Bureau of Economic Research (NBER), Business Cycle Dating Committee: US Business Cycle Expansions and Contractions.
- Consumer price index, all items (CPI-U): U.S. Bureau of Labor Statistics, Consumer Price Index, series CPIAUCSL; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
- M2 money stock: Board of Governors of the Federal Reserve System, H.6 Money Stock Measures, series M2SL; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
- Ta strona wyjaśnia pojęcie. To nie jest porada inwestycyjna.