BigCapital beta

Makale · Faizler ve borç

Merkez bankaları nasıl çalışır ve politika faizi ne yapar

Bir merkez bankası ekonomiyi tek bir kısa vadeli faiz oranıyla, yani politika faiziyle yönlendirir. BIS verilerindeki 38 merkez bankasında bu oran bugün Switzerland: 0% ile Türkiye: 36% arasında değişiyor; Fed'in faizi 3,88%. Fed faizi en son 2022–23 döneminde artırdığında Hazine bonosu faizi artışın 96% kadarını, konut kredisi faizleri 66% kadarını izledi; işsizlik, yükselmeye başlamadan önce 13 ay boyunca düşmeye devam etti.

Kas 2026 verileriyle güncellendi11 dk okuma

Fed'in politika faizi
3,88%

12 Kasım 2026 itibarıyla efektif federal fon faizi; hedef aralığı 3,75–4,00%

En yüksek politika faizi
36%

Türkiye; BIS verilerindeki 38 merkez bankası arasında

En düşük politika faizi
0%

Switzerland; medyan merkez bankası: 4,25%

2021–2023 döneminde faiz artıranlar
36 / 38

merkez bankası; bunların 27 tanesi yalnızca Eylül 2022 döneminde faiz artırdı

Sıfırın altına inenler
5

ekonomi; en derin −0,75%, en uzun süre Denmark (9,8 yıl)

Politika faizi nedir

Merkez bankası bankaların bankasıdır. Ticari bankalar atıl nakitlerini rezerv olarak onda tutar, nakit sıkıştığında ondan borç alır. Bu rezervlere ödediği ve bu kredilere uyguladığı faiz, tüm bankacılık sistemi için gecelik paranın fiyatını belirler: hiçbir banka bir diğerine merkez bankasının ödeyeceğinden çok daha düşük faizle borç vermez, merkez bankasının uygulayacağından çok daha yüksek faizle de borç almaz. Bu fiyata politika faizi denir.

Her merkez bankası ona kendi adını verir: ABD'de federal fon faizi, euro bölgesinde mevduat imkânı faizi, Birleşik Krallık'ta Bank Rate, Rusya'da anahtar faiz, Brezilya'da Selic, Avustralya'da nakit faizi. Fed çeyrek puan genişliğinde bir aralık belirler; bu aralık 10 Kasım 2026 tarihinde 3,75–4,00% idi, bankaların gerçekte işlem yaptığı faiz ise 12 Kasım 2026 tarihinde 3,88% oldu. Bir yıl önce aralığın orta noktası aynıydı: 3,875%.

Hemen hemen tüm diğer faizler, doğrudan ya da bir sonraki adımın nerede olacağına dair beklentiler üzerinden politika faizine göre fiyatlanır: bankaların mevduata ödedikleri, kredilere uyguladıkları, yatırımcıların kısa vadeli devlet borcu için istedikleri. Faizi artırırsanız borçlanma pahalanır, tasarruf daha kazançlı hâle gelir; aylar içinde bu harcamaları, işe alımı ve fiyat artışlarını soğutur. Faizi indirirseniz tersi olur. Bir merkez bankası iş basamaz, fiyat dondurmaz; yalnızca paranın maliyetini değiştirebilir ve beklemek zorundadır.

Politika faizinden kredinize: zincir

İşte Fed'in son faiz artırım döngüsünde, 2022–23 döneminde zincirin işleyişi. Federal fon faizi Mart 2022 döneminde 0,20% seviyesinden Ağustos 2023 döneminde 5,33% seviyesine çıktı: +5,13 puan. Her kart zincirin bir halkasını döngünün başlangıcından dönüm noktasına kadar izler ve şu an nerede durduğunu gösterir; küçük çizgi, 2019 sonrasındaki aylık verileridir.

  1. 1Merkez bankası politika faizini belirler
    Federal fon faizi3,88%

    0,20% → zirvede 5,33% (Ağu 2023)son: 12 Kas 2026

  2. 2Para piyasaları izler
    3 aylık Hazine bonosu4,05%

    0,44% → zirvede 5,34%: +4,90 puan, Fed'in artışının 96% kadarıson: Eki 2026

  3. 3Bankalar kredi faizlerini yeniden belirler
    Prime faizi (ticari krediler, kredi limitleri)7,00%

    3,37% → zirvede 8,50%: +5,13 puan, Fed'in artışının 100% kadarıson: Eki 2026

    Konut kredisi faizi (FHFA)6,20%

    3,90% → zirvede 7,30%: +3,40 puan, Fed'in artışının 66% kadarıson: Ara 2025

    Yeni araç kredisi, 48 ay7,47%

    4,87% → zirvede 8,65%: +3,78 puan, Fed'in artışının 74% kadarıson: Ağu 2026

    Kredi kartları21,19%

    14,56% → zirvede 21,59%: +7,03 puan, Fed'in artışının 137% kadarıson: Ağu 2026

  4. 4Borçlanma ve inşaat yavaşlar
    Yeni konut inşaatı (yıllık)1,22 mn

    1,7 mn → dip noktada 1,27 mn, 28 ay sonra (−25%)son: Eyl 2026

  5. 5İstihdam ve fiyatlar tepki verir
    İşsizlik oranı4,1%

    3,7% → dip noktada 3,4%, 13 ay sonrason: Eki 2026

    Enflasyon (CPI, 12 aylık)3,7%

    8,6% → zirvede 9,0%, 3 ay sonra · PCE fiyatları şu an 3,6%, Fed'in hedefi 2%son: Eyl 2026

Aylık ortalamalar; araç kredisi ve kredi kartı faizleri üç aylıktır. Dönüm noktası: döngünün bitiminden 12 ay sonrasına kadarki en yüksek faiz; başlangıçtan itibaren 4 yıl içindeki en düşük yeni konut inşaatı ve işsizlik; 3 yıl içindeki en yüksek enflasyon. Veri: Federal Reserve Board (H.15, G.19), FRED üzerindenFHFA (konut kredisi faizleri)U.S. Census Bureau (yeni konut inşaatı)U.S. Bureau of Labor Statistics (CPI, işsizlik)U.S. Bureau of Economic Analysis (PCE fiyatları)

Para piyasası neredeyse birebir hareket etti: 3 aylık Hazine bonosu faizi 4,90 puan yükseldi; bu, Fed'in artışının 96% kadarı. ABD'nin büyük bankalarının Fed faizine bağladığı prime faizi 5,13 puan yükseldi. Gecelik faizden çok uzun vadeli tahvil getirilerini izleyen konut kredisi faizleri 3,40 puan yükseldi: Fed'in artışının 66% kadarı. Araç kredileri 3,78 puan (74%), kredi kartı faizleri 7,03 puan (137%) yükseldi.

Kredilere büyük ölçüde bağımlı bir harcama türü olan yeni konut inşaatı, döngünün başlamasından 28 ay sonra, Tem 2024 döneminde yıllık 1,7 mn seviyesinden 1,27 mn seviyesine geriledi (−25%). İşsizlik yükselmeye başlamadan önce 13 ay boyunca düşmeye devam etti ve Nis 2023 döneminde 3,4% seviyesine kadar indi; Eki 2026 döneminde 4,1% oldu. Döngü başladığında zaten 8,6% olan enflasyon, 3 ay sonra, Haz 2022 döneminde 9,0% ile zirve yaptı ve Eyl 2026 döneminde 3,7% oldu.

Ne kadar sürer: 1954 sonrasındaki her faiz artırım döngüsü

Tek bir döngü bir anekdottur. Aşağıda federal fon faizinin Kasım 1954 sonrasındaki 15 faiz artırım döngüsünün tamamı, her birinin başladığı aya göre hizalanmış olarak yer alıyor. Kısa vadeli faizler hemen izliyor: 3 aylık bono faizi medyan olarak Fed faizinin 89% kadar, prime faizi 90% kadar yükseldi. Konut kredisi faizleri daha az hareket etti, medyan 40% (1973 döneminde başlayan verileriyle 9 döngü). Sonra yavaş halkalar geliyor: yeni konut inşaatı bir döngünün başlamasından medyan 27 ay sonra, işsizlik 25 ay sonra dibe vurdu, enflasyon ise 28 ay sonra zirve yaptı.

İktisatçılar buna “uzun ve değişken gecikmeler” der; değişken olan kısım ise yayılımdır: işsizliğin dibi başlangıçtan 5 ile 48 ay sonra arasında, enflasyonun zirvesi ise 0 ile 36 ay sonra arasında geldi. Bunlar faiz artırımlarını izleyenlerdir, artırımların bunlara yol açtığının kanıtı değildir. Petrol şokları, savaşlar, bir pandemi ve Fed'i en başta faiz artırmaya iten her şey aynı yıllarda yan yana duruyor.

Bir faiz artırım döngüsü2022–23Medyan
0. aya göre değişim, yani bir döngünün başladığı ay: yüzde puan; yeni konut inşaatı yüzde olarak. İnce çizgiler: her bir döngü; kalın çizgi: medyan; mavi: 2022–23. Kesikli çizgi: dip (ya da zirve) noktasının medyan ayı. Veri: Federal Reserve Board (H.15, G.19), FRED üzerinden
15 döngü tablo olarak
Faiz artırım döngüsüFed'in artışıBono, payPrime, payKonut kredisi, payKonut dibi, ayİşsizlik dibi, ayEnflasyon zirvesi, ay
1954–57Kas 1954+2,67 puan99%56%——28−1,6 puan29+4,0 puan
1958–59Tem 1958+3,32 puan108%45%——19−2,7 puan00,0 puan
1961–66Tem 1961+4,59 puan68%33%—18−7%48−2,6 puan29+0,4 puan
1967–69Eki 1967+5,31 puan62%56%—27−27%11−0,6 puan28+3,8 puan
1971Mar 1971+1,86 puan109%30%—47−53%31−1,4 puan36+5,7 puan
1972–74Şub 1972+9,62 puan60%75%—36−62%20−1,1 puan33+8,4 puan
1977–80Nis 1977+12,88 puan85%109%40%37−51%25−1,6 puan35+7,6 puan
1980Tem 1980+10,07 puan82%90%35%16−34%5−0,6 puan00,0 puan
1983–84May 1983+3,01 puan76%83%4%15−11%47−3,8 puan10+1,5 puan
1987–89Şub 1987+3,75 puan86%107%35%47−55%25−1,6 puan27+3,4 puan
1994–95Oca 1994+3,00 puan93%100%45%14−2%46−2,0 puan35+0,9 puan
1999–2000Haz 1999+1,78 puan90%98%53%13−6%10−0,5 puan9+1,8 puan
2004–06Haz 2004+4,23 puan89%100%20%47−47%28−1,2 puan15+1,6 puan
2015–18Ara 2015+2,18 puan100%98%48%9−7%45−1,5 puan31+2,2 puan
2022–23Mar 2022+5,13 puan96%100%66%28−25%13−0,3 puan3+0,4 puan
Medyan89%90%40%272528

Pay: bir faizin 0. aydan döngünün bitiminden 12 ay sonrasına kadarki en yüksek noktasına kadar artışının, federal fon faizinin zirvesine kadarki artışına bölünmesi. Ay: 0. aydan, 4 yıl içindeki en düşük yeni konut inşaatına ve işsizliğe, 3 yıl içindeki en yüksek 12 aylık enflasyona kadar; her birinin altında değişim. Çizgi: veri yok ya da pencere en son ayı aşıyor.

Dünyada politika faizleri

Merkez bankalarının kendi bankası olan Uluslararası Takas Bankası (BIS), 38 merkez bankasının politika faizlerini derliyor. Verilerinin son gününde en yüksek oran 36% ile Türkiye oldu; ardından Russia (14%) ve Brazil (13,75%) geldi. En düşük oran 0% ile Switzerland ekonomisinde. Medyan merkez bankası 4,25% uyguluyor.

Geçen yıl içinde 14 merkez bankası faizi artırdı, 11 faizi indirdi, 13 faizi olduğu yerde bıraktı. Faizler neden bu kadar farklı? Çoğunlukla enflasyon yüzünden: fiyat artışlarını yavaşlatmak için bir merkez bankasının faizini mücadele ettiği enflasyonun üzerinde tutması gerekir, enflasyon ise ülkeden ülkeye çok farklıdır (aşağıdaki hedeflere bakın).

Bir yıl öncesinden yüksekDaha düşükDeğişmedi
BIS verilerindeki son güne ait politika faizleri (10 Kasım 2026); içi boş nokta bir yıl önceki faizdir. Euro bölgesi: ECB'nin mevduat imkânı faizi. Ölçeğin dışında (20% üzeri), ≫ ile gösterilenler: Türkiye: 36%. Gösterilmeyenler: Croatia (Tem 2022 tarihine kadar) ve Argentina (Haz 2025 tarihine kadar); bunların serileri daha erken sona eriyor. Kaynak: BIS, merkez bankası politika faizleriKaynak: ECB istatistikleri (mevduat imkânı faizi)
Tüm 38 faiz tablo olarak
#EkonomiGüncel politika faiziBir yıl önceDeğişim
1TürkiyeCentral Bank of the Republic of Turkey36%6 Kas 202639,5%−3,50 puan
2RussiaBank of Russia14%10 Kas 202616,5%−2,50 puan
3BrazilCentral Bank of Brazil13,75%10 Kas 202615%−1,25 puan
4ColombiaCentral Bank of Colombia12,25%3 Kas 20269,25%+3,00 puan
5IcelandCentral Bank of Iceland8%10 Kas 20267,5%+0,50 puan
6South AfricaSouth African Reserve Bank7,25%10 Kas 20267%+0,25 puan
7RomaniaNational Bank of Romania6,5%10 Kas 20266,5%0,00 puan
8MexicoBank of Mexico6,25%10 Kas 20267,25%−1,00 puan
9IndonesiaBank Indonesia5,75%6 Kas 20264,75%+1,00 puan
10SerbiaNational Bank of Serbia5,75%30 Eki 20265,75%0,00 puan
11HungaryHungarian National Bank5,5%4 Kas 20266,5%−1,00 puan
12IndiaReserve Bank of India5,5%19 Eki 20265,5%0,00 puan
13PhilippinesBangko Sentral ng Pilipinas5,5%6 Kas 20264,75%+0,75 puan
14AustraliaReserve Bank of Australia4,85%5 Kas 20263,6%+1,25 puan
15ChileCentral Bank of Chile4,5%10 Kas 20264,75%−0,25 puan
16NorwayNorges Bank4,5%5 Kas 20264%+0,50 puan
17Saudi ArabiaSaudi Arabian Monetary Authority4,5%29 Eki 20264,5%0,00 puan
18Hong Kong SARHong Kong Monetary Authority4,25%4 Kas 20264,25%0,00 puan
19North MacedoniaNational Bank of the Republic of Macedonia4,25%10 Kas 20265,35%−1,10 puan
20PeruCentral Reserve Bank of Peru4,25%9 Kas 20264,25%0,00 puan
21CzechiaCzech National Bank4%9 Kas 20263,5%+0,50 puan
22United KingdomBank of England4%9 Kas 20264%0,00 puan
23United StatesUS Federal Reserve System3,875%10 Kas 20263,875%0,00 puan
24PolandNational Bank of Poland3,75%10 Kas 20264,25%−0,50 puan
25KuwaitCentral Bank of Kuwait3,5%10 Kas 20263,75%−0,25 puan
26IsraelBank of Israel3,25%31 Eki 20264,5%−1,25 puan
27ChinaPeople's Bank of China3%10 Kas 20263%0,00 puan
28KoreaBank of Korea3%2 Kas 20262,5%+0,50 puan
29MalaysiaBank Negara Malaysia2,75%10 Kas 20262,75%0,00 puan
30New ZealandReserve Bank of New Zealand2,75%6 Kas 20262,5%+0,25 puan
31CanadaBank of Canada2,5%9 Kas 20262,25%+0,25 puan
32Euro areaEuropean Central Bank2,5%10 Kas 20262%+0,50 puan
33MoroccoBank Al-Maghrib (Central Bank of Morocco)2,25%31 Ağu 20262,25%0,00 puan
34DenmarkDanmarks Nationalbank2,1%10 Kas 20261,6%+0,50 puan
35SwedenSveriges Riksbank1,75%10 Kas 20261,75%0,00 puan
36JapanBank of Japan1,25%10 Kas 20260,5%+0,75 puan
37ThailandBank of Thailand1%5 Kas 20261,5%−0,50 puan
38SwitzerlandSwiss National Bank0%10 Kas 20260%0,00 puan

2021–2023: faiz artırım dalgası

Enflasyon pandemi sonrası sıçradığında merkez bankaları neredeyse aynı anda faiz artırdı: 38 bankadan 36 tanesi 2021 yılı Ocak ayı ile 2023 yılı Aralık ayı arasında en az bir kez faiz artırdı. Yalnızca Eylül 2022 döneminde bunların 27 tanesi aynı ayda faizini artırdı. Medyan banka, ilk artırımdan önceki son faizinden bu yıllardaki zirvesine kadar faizi 5,03 puan yükseltti.

Mart 2021 döneminde ilk harekete geçen bankalar: Türkiye, Russia, Brazil ve Denmark. İngiltere Merkez Bankası Ara 2021 döneminde, Fed Mar 2022 döneminde, ECB Tem 2022 döneminde, Japonya Merkez Bankası ise ancak Mar 2024 döneminde başladı. Japan ve China, 2021–2023 döneminde faizlerini hiç artırmadı.

Ardından dalga döndü: 2024 yılı Ocak ayından bu yana 38 bankadan 37 tanesi faizini en az bir kez indirdi.

Ayda artırımİndirimDeğişiklik yok
Her merkez bankası için bir satır, her ay için bir hücre: mavi, faiz ayı önceki aydan yüksek bitirdi; turuncu, düşük bitirdi. Satırlar, 2021 yılı Ocak ayından itibaren ilk artırıma göre sıralı. Üstteki çubuklar her ay faiz artıran (yukarı) ve indiren (aşağı) bankaların sayısını gösteriyor. Kaynak: BIS, merkez bankası politika faizleriKaynak: ECB istatistikleri (mevduat imkânı faizi)

Sıfırın altında: negatif faiz kulübü

Negatif politika faizi, bankaların geceliğine paralarını merkez bankasında tutmak için ona ödeme yaptığı anlamına gelir: parayı kredi olarak vermeleri için bir teşvik. Verilerdeki 5 ekonomi sıfırın altına indi: Denmark, euro bölgesi, Switzerland, Sweden ve Japan. İlk sırada Denmark vardı, Temmuz 2012 döneminde; sıfırın altından en son çıkan Japan oldu, sıfırın altındaki son ayı Şubat 2024.

En derin oran −0,75% oldu (Denmark ve Switzerland). Sıfırın altında en uzun süre kalan Denmark oldu: toplam 117 ay, yaklaşık 9,8 yıl. Eyl 2016 ile Ara 2019 arasında bunların 5 tanesi aynı anda sıfırın altındaydı.

Sıfırın hemen altındaDaha derin
Her hücre, politika faizi sıfırın altında biten bir aydır; kırmızı ne kadar koyuysa o kadar derin. Üstte: aynı anda kaç tanesinin sıfırın altında olduğu. Euro bölgesi: ECB'nin mevduat imkânı faizi. Japonya: BIS serisinde Nisan 2013 ile Eylül 2016 arasında politika faizi yok, bu yüzden seri orada başlıyor; Japonya Merkez Bankası 16 Şubat 2016'dan beri bankaların rezervlerinin bir kısmına −0,1% uyguluyordu. Kaynak: BIS, merkez bankası politika faizleriKaynak: ECB istatistikleri (mevduat imkânı faizi)
EkonomiSıfırın altındaki ilk aySıfırın altındaki son aySıfırın altındaki ay sayısıEn düşük faiz
DenmarkDanmarks NationalbankTem 2012Ağu 2022117−0,75%Şub 2015
Euro areaEuropean Central BankHaz 2014Haz 202297−0,5%Eyl 2019
SwitzerlandSwiss National BankAra 2014Ağu 202293−0,75%Oca 2015
SwedenSveriges RiksbankŞub 2015Ara 201959−0,5%Şub 2016
JapanBank of JapanEyl 2016Şub 202490−0,1%Eyl 2016

Merkez bankaları neyi hedefler

Çoğu merkez bankasına yasayla ya da hükümetleri tarafından fiyatları istikrarlı tutmaları söylenir ve çoğu bunu bir sayı olarak açıkça belirtir. Federal Reserve, European Central Bank, Bank of England, Bank of Japan ve Sveriges Riksbank her biri 2% hedefliyor; Rusya Merkez Bankası 4%; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası orta vadede 5%. Fed'den ise azami istihdamı ve fiyat istikrarını aynı anda gözetmesi istenir; bu yüzden görevine “çifte görev” denir.

Hedeflerine ne kadar yaklaştılar? 2025 yılında 10 bankanın 4 tanesi enflasyonu kendi aralığında ya da hedefine yarım puan yakınlıkta tuttu; 6 tanesi hedefin üzerinde kaldı, en uzaktan başlayarak: Central Bank of the Republic of Türkiye, Bank of Russia, Bank of England, Bank of Japan, Federal Reserve ve Sveriges Riksbank.

HedefEnflasyon, 2025Güncel politika faizi
Federal ReserveUnited States
2%PCE prices · ve azami istihdam
Enflasyon, 2025
2,7%hedeften +0,7 puan sapma
Güncel politika faizi
3,875%

“promote effectively the goals of maximum employment, stable prices, and moderate long-term interest rates” kaynak

European Central BankEuro area
2%consumer prices (HICP)
Enflasyon, 2025
2,1%hedefte
Güncel politika faizi
2,5%

“price stability is best maintained by aiming for 2% inflation over the medium term” kaynak

Bank of EnglandUnited Kingdom
2%consumer prices
Enflasyon, 2025
3,4%hedeften +1,4 puan sapma
Güncel politika faizi
4%

“keeping inflation at 2% over the medium term, which is the target set for us” kaynak

Bank of JapanJapan
2%consumer prices (CPI)
Enflasyon, 2025
3,2%hedeften +1,2 puan sapma
Güncel politika faizi
1,25%

“set the "price stability target" at 2 percent in terms of the year-on-year rate” kaynak

Bank of RussiaRussia
4%consumer prices
Enflasyon, 2025
8,7%hedeften +4,7 puan sapma
Güncel politika faizi
14%

“The Bank of Russia maintains inflation close to the target of 4%.” kaynak

Bank of CanadaCanada
1–3%consumer prices · hedef: 2%
Enflasyon, 2025
2,1%hedefte
Güncel politika faizi
2,5%

“the inflation-control target, which is the 2% midpoint of the 1%–3% control range” kaynak

Reserve Bank of AustraliaAustralia
2–3%consumer prices · hedef: 2,5%
Enflasyon, 2025
2,8%hedefte
Güncel politika faizi
4,85%

“an appropriate goal is consumer price inflation between 2 and 3 per cent” kaynak

Swiss National BankSwitzerland
2% altındaconsumer prices (CPI)
Enflasyon, 2025
0,2%hedefte
Güncel politika faizi
0%

“a rise in the Swiss consumer price index (CPI) of less than 2% per annum” kaynak

Sveriges RiksbankSweden
2%CPIF (consumer prices with a fixed interest rate)
Enflasyon, 2025
2,6%hedeften +0,6 puan sapma
Güncel politika faizi
1,75%

“an annual rate of increase of 2 per cent for the CPIF” kaynak

Central Bank of the Republic of TürkiyeTürkiye
5%consumer prices
Enflasyon, 2025
34,9%hedeften +29,9 puan sapma
Güncel politika faizi
36%

“necessary to reach the 5 percent inflation target in the medium term” kaynak

Her kart: bankanın belirttiği hedef (alıntı, bağlantılı), 2025 yılı enflasyonu (yılın ortalama tüketici fiyatlarının bir önceki yıla göre değişimi) ve güncel politika faizi. Şeritte: hedef bölgesi, enflasyon (nokta) ve politika faizi (çentik); her kartın kendi ölçeği var. Kaynak: Uluslararası Para Fonu, World Economic Outlook (October 2026)Kaynak: ECB istatistikleri (euro bölgesi HICP)

İnsanların sorduğu sorular

Politika faizi nedir?

Bir merkez bankasının kendisi ile ticari bankalar arasındaki gecelik paraya uyguladığı ve bunlar aracılığıyla ekonomideki diğer tüm faizlerin çıpası olan faiz oranıdır. ABD'de bu federal fon faizidir, 12 Kasım 2026 tarihinde 3,88%. Euro bölgesinde ECB'nin mevduat imkânı faizi (2,5%), Birleşik Krallık'ta Bank Rate (4%), Rusya'da anahtar faizdir (14%).

Merkez bankaları enflasyonu nasıl kontrol eder?

Paranın maliyetini değiştirerek. Daha yüksek bir politika faizi kredileri pahalandırır ve tasarrufu daha çekici kılar; hanehalkları ve firmalar daha az borçlanır ve harcar, işe alım yavaşlar, fiyatlar daha yavaş artar; daha düşük bir faiz ise tersini yapar. Süreç yavaştır: 1954 sonrasındaki 15 ABD faiz artırım döngüsünde enflasyon, bir döngünün başlamasından medyan 28 ay sonra zirve yaptı, işsizlik ise 25 ay sonra dibe vurdu.

Merkez bankaları neden faiz artırır?

Ekonomi gereğinden fazla ısındığında enflasyonu hedefine geri getirmek için. Enflasyon sert yükseldikten sonra BIS verilerindeki 38 merkez bankasından 36 tanesi 2021–2023 döneminde faiz artırdı. ABD'de tüketici fiyatları Haziran 2022 itibarıyla bir yılda 9,0% arttı; Fed'in hedefi yıllık 2% (PCE fiyatlarıyla ölçülür).

Hangi ülkenin faizi en yüksek?

BIS verilerindeki 38 merkez bankası arasında en yüksek politika faizi son günde (6 Kasım 2026) Türkiye bankasındaydı: 36%. Onu Russia (14%) ve Brazil (13,75%) izledi. En düşük oran, 0%, Switzerland ekonomisindeydi.

Negatif faiz nedir?

Sıfırın altındaki bir politika faizi: bankalar, paralarına faiz kazanmak yerine onu tutması için merkez bankasına ödeme yapar. 5 ekonomi bunu uyguladı, ilk olarak Denmark, Temmuz 2012 döneminde: Denmark, euro bölgesi, Switzerland, Sweden ve Japan. En derini −0,75% oldu; sıfırın altından en son çıkan Japan oldu (sıfırın altındaki son ayı: Şubat 2024).

Daha derine inin

Rakamlar nasıl hesaplanır

  • Dünyanın politika faizleri: Uluslararası Takas Bankası'nın merkez bankası politika faizleri, her merkez bankasından derlenmiştir (her birinin ana faiz olarak belirttiği oran; araç birçok ülkede zaman içinde değişti, BIS notlarına bakın): ay sonu değerleri ve 2019 sonrasındaki her değişiklik günlük olarak; son gün 10 Kasım 2026. Kaynak: BIS.
  • Euro bölgesi: ECB'nin mevduat imkânı faizi; çünkü BIS serisi Eylül 2024'e kadar ana yeniden finansman faizidir ve bu faiz hiçbir zaman sıfırın altına inmedi. Euro bölgesi enflasyonu: HICP, yıllık ortalama. Kaynak: ECB istatistikleri.
  • ABD faizleri: efektif federal fon faizi (Federal Reserve Board, H.15; Mart 2016'dan beri New York Federal Reserve Bankası tarafından hesaplanır), 3 aylık Hazine bonosu ve bankaların prime kredi faizi (H.15), ticari bankalarda araç kredisi ve kredi kartı faizleri (G.19 Consumer Credit), FRED üzerinden, Federal Reserve Bank of St. Louis. EFFR, newyorkfed.org adresinde yayımlanan Kullanım Koşullarına tabidir. New York Fed, EFFR'nin BigCapital tarafından yayımlanmasından sorumlu değildir, herhangi bir yeniden yayımı onaylamaz veya desteklemez ve kullanımınızdan doğan hiçbir sorumluluk kabul etmez.
  • Konut kredisi faizleri: Federal Housing Finance Agency, tüm vadeler için geleneksel konut alım kredilerinin ortalama sözleşme faizi (haberlerdeki haftalık 30 yıllık faiz değil); son ay Ara 2025.
  • Yeni konut inşaatı: U.S. Census Bureau ve HUD, New Residential Construction, mevsimsellikten arındırılmış yıllık hız, FRED üzerinden.
  • İşsizlik oranı ve tüketici fiyatları (CPI, tüm kalemler): U.S. Bureau of Labor Statistics, FRED üzerinden; PCE fiyatları: U.S. Bureau of Economic Analysis. Enflasyon = 12 aylık değişim.
  • Ülkelere göre enflasyon: Uluslararası Para Fonu, World Economic Outlook (October 2026), 2025 yılı ortalama tüketici fiyatlarındaki enflasyon; gösterilen her ülke için gerçekleşmiş verilerin bulunduğu son yıl. Kaynak: Uluslararası Para Fonu.
  • Görevler ve hedefler: her merkez bankasının kendi web sitesinden alıntılanmıştır (2026-11-12 tarihinde kontrol edildi): Federal Reserve; European Central Bank; Bank of England; Bank of Japan; Bank of Russia; Bank of Canada; Reserve Bank of Australia; Swiss National Bank; Sveriges Riksbank; Central Bank of the Republic of Türkiye. “Hedefte”: bankanın kendi aralığı içinde ya da tek sayılı bir hedefe yarım puan yakınlıkta.
  • Faiz artırım döngüleri: aylık ortalama federal fon faizinin, federal fon faizi sayfasının kuralıyla bulunan döngüleri (bir dip ile bir zirve arasında en az 1 puan ve faizin 20% kadarı hareket). 0. ay bir döngünün başladığı aydır: faizin dibine yakın olduğu son ay.
  • Gecikmeler: pay, bir faizin 0. aydan döngünün bitiminden 12 ay sonrasına kadarki en yüksek değerine kadar artışının, federal fon faizinin zirvesine kadarki artışına oranıdır; dönüm noktaları 0. aydan itibaren 4 yıl içindeki en düşük yeni konut inşaatı ve işsizlik ile 3 yıl içindeki en yüksek 12 aylık CPI enflasyonudur. Penceresi en son verinin ötesine uzanan döngüler medyanların dışında bırakılmıştır.
  • Dalga: BIS günlük verilerinden her ayın sonunda geçerli olan faiz; bir ay, önceki aydan yüksek bittiyse artırım, düşük bittiyse indirim sayılır, kaç hareket içerdiğine bakılmaksızın.
  • Negatif faiz kulübü: politika faizi en az 3 ay sıfırın altında biten ekonomiler. Bu kuralın dışında kalanlar: Croatia (1 ay).
  • Geçmiştir, tahmin değildir. Buradaki hiçbir şey yatırım tavsiyesi değildir.

Bu makaleyi yeniden kullanın

Metin ve grafikler CC BY 4.0 kapsamında serbestçe yeniden yayımlanabilir, çevrilebilir ve uyarlanabilir: BigCapital.org'a bu sayfaya bağlantıyla atıf yapın. Diğer sağlayıcıların verileri kendi lisansını korur (aşağıdaki kaynaklara bakın). Nasıl atıf yapılır

Kaynak: BigCapital.org — “Merkez bankaları nasıl çalışır”, https://bigcapital.org/tr/articles/central-banks-and-interest-rates/

Dil

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文