Słownik · Idee ekonomiczne
Użyteczność krańcowa
Użyteczność krańcowa to dodatkowa satysfakcja z jeszcze jednej jednostki czegoś. Zwykle maleje: pierwszy kawałek pizzy jest świetny, piąty dużo mniej.
Inna nazwa: malejąca użyteczność krańcowa, prawo malejącej użyteczności krańcowej, użyteczność, paradoks diamentów i wody
Prostymi słowami
Umierasz z głodu i dostajesz kawałek pizzy: fantastycznie. Drugi kawałek wciąż jest bardzo dobry. Przy czwartym jesz tylko dlatego, że jest, a piąty przyprawiłby cię o mdłości. Każdy dodatkowy kawałek daje mniej radości niż poprzedni. Dodatkowa radość z jeszcze jednego to jego użyteczność krańcowa.
Krańcowy znaczy „jeszcze jeden”. Ekonomistów mniej obchodzi całkowita wartość rzeczy niż wartość następnej, bo o niej jest każdy wybór: jeszcze jedna koszula, jeszcze jedna godzina pracy, jeszcze jeden kawałek.
To, że dodatkowa radość zwykle maleje, nazywa się prawem malejącej użyteczności krańcowej. Wyjaśnia, dlaczego ludzie rozkładają pieniądze na wiele rzeczy, zamiast kupować 30 takich samych.
Przykład
Paradoks diamentów i wody
Woda jest niezbędna do życia i tania; diamenty są bezużyteczne do przeżycia i drogie. Adam Smith uważał to za zagadkę. Użyteczność krańcowa ją rozwiązuje.
- Wody jest pod dostatkiem, więc wartość jeszcze jednej szklanki jest znikoma: masz już wszystko, czego potrzebujesz.
- Diamentów jest mało, więc wartość jeszcze jednego diamentu dla kogoś, kto go chce, jest wysoka.
- Ceny idą za wartością następnej jednostki, a nie za łączną wartością wszystkich.
- Gdy zgubisz się na pustyni bez wody, kolejność się odwraca: oddałbyś diament za szklankę.
Wartość całkowita i krańcowa to różne rzeczy, a ceny idą za krańcową.
Poziom głębiej
Ideę odkryto trzykrotnie, niezależnie, na początku lat 70. XIX wieku: William Stanley Jevons, Carl Menger i Léon Walras. To początek tak zwanej rewolucji marginalistycznej w ekonomii.
To jeden z powodów, dla których krzywe popytu opadają (zob. podaż i popyt): ludzie kupują więcej czegoś tylko wtedy, gdy cena spada, dopasowując się do niższej wartości każdej dodatkowej jednostki. Leży też u podstaw argumentu, że dodatkowe $1 000 znaczy więcej dla biednej rodziny niż dla bogatej.
To klasyczne wyjaśnienie, dlaczego większość ludzi nie lubi ryzyka: jeśli każdy kolejny dolar daje mniej szczęścia, strata $1 000 boli bardziej, niż pomaga wygrana $1 000. Ekonomiści behawioralni odkryli później, że ludzie nie lubią strat jeszcze bardziej, niż to przewiduje: zob. awersja do straty.
Dlaczego to ważne
Wyjaśnia, jak ludzie wydają pieniądze: po trochu na wiele rzeczy, aż ostatni wydany dolar na każdą daje mniej więcej tyle samo satysfakcji.
Wyjaśnia ceny, które wydają się postawione na głowie, jak w paradoksie diamentów i wody.
Wyjaśnia, dlaczego większość ludzi nie lubi ryzyka i dlaczego za ubezpieczenie warto płacić.
Częsty błąd
Mit: To, co bardziej użyteczne, zawsze powinno kosztować więcej.
Fakt: Ceny zależą od wartości następnej jednostki, a ta zależy od tego, ile już jest. Woda jest bardziej użyteczna niż diamenty, ale jest jej tak dużo, że jeszcze jedna szklanka jest warta bardzo mało.
Pytania, które zadają czytelnicy
Czym jest prawo malejącej użyteczności krańcowej?
Regułą, że każda dodatkowa jednostka czegoś daje mniej satysfakcji niż poprzednia: pierwsza szklanka wody, gdy jesteś spragniony, jest wspaniała, dziesiąta już nie.
Jaki jest przykład użyteczności krańcowej?
Pierwsza para sneakersów może zmienić ci życie; piąta daje dużo mniej. Bufety „jedz ile chcesz” działają, bo trzeci talerz jest dla większości ludzi tak mało wart, że restauracja niewiele na nim traci.
Czy użyteczność krańcowa może być ujemna?
Tak: jeszcze jeden kawałek pizzy, gdy jesteś już najedzony, może sprawić, że poczujesz się gorzej. To moment, w którym warto przestać.
Czytaj więcej w BigCapital
O liczbach
- Ta strona wyjaśnia pojęcie. To nie jest porada inwestycyjna.