Sözlük · Yatırım ve kişisel finans
Paranın zaman değeri
Paranın zaman değeri, bugünkü bir doların sonraki bir dolardan daha değerli olduğu fikridir; çünkü bugünkü dolar yatırılıp faiz kazanabilir.
Diğer adı: TVM, bugünkü değer, gelecekteki değer, iskonto
10 yıllık Hazine getirisiyle iskonto edilmiş: 5,15%, 13 Kasım 2026.
Sade bir dille
Şimdi $100 mı alırdınız, bir yıl sonra $100 mı? Hemen herkes şimdi der ve haklıdır. $100'ı 5% faizli bir vadesiz hesaba koyarsanız bir yıl sonra $105 olur. Yani bir yıl sonraki $100, bugünkü $100'dan daha az değerlidir: yaklaşık $95,24; 5% ile $100'a ulaşacak tutar. Buna paranın zaman değeri denir.
Gelecekteki bir tutarı bugünkü değerine çevirmeye iskonto etmek denir; cevap ise onun bugünkü değeridir. Ters yönde, bugünden geleceğe gitmek gelecekteki değeri verir: bu da bileşik faizdir.
Faiz oranı ne kadar yüksekse ve bekleme ne kadar uzunsa gelecekteki bir dolar bugün o kadar az değer taşır. 10 yıllık Hazine getirisi 5,15% iken 10 yıl sonra vaat edilen $1.000, bugün yaklaşık $605 eder.
Örnek
Bugün $1.000 mı, 5 yıl sonra $1.000 mı?
Diyelim ki paranız yılda 5% kazanabiliyor.
- Bugünkü $1.000, 5 yılda $1.000 × 1,055 = $1.276 olur: gelecekteki değeri.
- 5 yıl sonra ödenecek $1.000, bugün $1.000 ÷ 1,055 = $784 eder: bugünkü değeri.
- Yani 5 yıl sonra $1.000 vaadi, şimdiki $784 kadar iyidir. Bugünkü $850 daha değerlidir: o zamana kadar $1.085 olur.
Süreyi 10 yıl yapın: aynı $1.000, 5% ile bugün $614, 8% ile $463 eder.
Bir kademe daha derin
İki formül: gelecekteki değer = bugünkü değer × (1 + r)n ve bugünkü değer = gelecekteki değer ÷ (1 + r)n; burada r dönem başına oran, n dönem sayısıdır. Emekli maaşı, tahvil ya da kira gibi bir ödeme akışı, her ödemenin iskonto edilip toplanmasıyla değerlenir.
Finansta hemen her şey böyle fiyatlanır. Bir tahvilin fiyatı, kuponlarının ve nominal değerinin bugünkü değeridir; bir hisse senedi ise çoğu zaman sahiplerine ödeyeceği nakdin bugünkü değeri olarak değerlenir. Faiz oranları yükseldiğinde uzaktaki paranın bugünkü değeri düşer; bu yüzden faiz artışı en çok uzun vadeli tahvilleri ve hızlı büyüyen şirketleri vurur.
Enflasyon, bugünkü paranın sonraki paradan değerli olmasının bir nedenidir ama tek nedeni değildir. Enflasyon hiç olmasa bile bugünkü para yatırılabilir, harcanabilir ya da güvenlik yastığı olarak tutulabilir; sonraki para vaadi ise tutulmayabilir. İskonto oranı bu üçünü kapsar: beklenen enflasyonu, beklemenin ödülünü ve riski.
Gelecekte ödenecek $1.000'ın bugünkü değeri
Ne kadar beklerseniz ve oran ne kadar yüksekse gelecekteki bir ödeme şimdi o kadar az değer taşır. Yıllık 8% ile 30 yıl sonra ödenecek $1.000, bugün $100'dan azdır.
Grafiğin arkasındaki rakamlar
| Tarih | Yıllık 2% ile iskonto | Yıllık 5% ile | Yıllık 8% ile |
|---|---|---|---|
| 0. yıl | $1.000 | $1.000 | $1.000 |
| 5. yıl | $906 | $784 | $681 |
| 10. yıl | $820 | $614 | $463 |
| 15. yıl | $743 | $481 | $315 |
| 20. yıl | $673 | $377 | $215 |
| 25. yıl | $610 | $295 | $146 |
| 30. yıl | $552 | $231 | $99,38 |
Neden önemli
Her kredinin, konut kredisinin, tahvilin ve emekli maaşının ardındaki mantık budur: farklı zamanlarda gelen parayı kıyaslamak.
Neden “30 yıla yayılan $1 milyon” ödüllü bir çekilişin, yıllık 5% ile bugünkü nakit $1 milyonun ancak yaklaşık yarısı kadar değer taşıdığını açıklar.
Yükselen faizlerin tahvil, hisse ve ev fiyatlarını neden aşağı ittiğini açıklar: aynı gelecekteki para bugün daha az değer taşır.
Yaygın bir yanılgı
Efsane: Şimdiki para, sonraki paradan yalnızca enflasyon yüzünden daha değerlidir.
Gerçek: Enflasyon işin bir parçasıdır; ama fiyatlar yerinde dursa bile bugünkü dolar yatırılıp faiz kazanabilir, sonra vaat edilen dolar ise hiç gelmeme riski taşır. İkisi de fiyata girer.
İnsanların sorduğu sorular
Bugünkü değerin formülü nedir?
Bugünkü değer = gelecekteki tutar ÷ (1 + oran)yıl. 4% ile 3 yıl sonra $1.000: $1.000 ÷ 1,043 = $889.
Hangi iskonto oranı kullanılmalı?
Benzer riskle başka yerde elde edilebilecek getiri. Güvenli bir devlet vaadi için Hazine getirisi: 10 yıllık getiri 13 Kasım 2026 tarihinde 5,15% idi. Riskli para daha yüksek oranla iskonto edilir.
Toplu ödeme, zamana yayılan ödemelerden daha mı değerli?
Bugünkü değerlerini karşılaştırın. 30 yıl boyunca yılda $33.333 olarak ödenen $1 milyon, yıllık 5% ile bugün yaklaşık $512.000 eder; yani bu oranda yaklaşık $512.000'ın üzerindeki her toplu ödeme daha değerlidir.
BigCapital'de devamını okuyun
Rakamlar hakkında
- Bu sayfadaki rakamlar her gece verilerden yeniden hesaplanır; kaynaklar sayfanın sonunda listelenmiştir.
- US Treasury par yield curve rates: U.S. Department of the Treasury, Daily Treasury Par Yield Curve Rates (Interest Rate Statistics).
- Bu sayfa bir terimi açıklar. Yatırım tavsiyesi değildir.