Sözlük · Ekonomik fikirler
Ahlaki tehlike
Ahlaki tehlike, işler ters giderse bedeli başkası ödeyeceği için insanların üstlendiği ek risktir; örneğin sigorta insanları biraz daha özensiz yapar.
Diğer adı: ahlaki tehlike sorunu, batmayacak kadar büyük, kurtarma riski
Sade bir dille
Bir arkadaşınızın bisikletini ödünç alıyorsunuz ve arkadaşınız "Merak etme, sigortalı" diyor. Bisikleti kendi bisikletiniz kadar özenle kilitler miydiniz? Çoğu insan, hatalarının bedelini başkası ödeyecekse biraz savruk davranır. İşte buna ahlaki tehlike denir.
Mesele kötü ahlak değil, teşvikler. Bir riskin bedelinden korunuyorsanız, o riskten kaçınmak için daha az nedeniniz vardır. Sigortacılar, borç verenler ve işverenler bununla uğraşmak zorundadır.
Olağan çözüm, insanları işin bir kısmında sorumlu tutmaktır: sigortada muafiyet, kredide peşinat, anlaşma kötü giderse geri alınabilen bir prim.
Örnek
Sigortada neden muafiyet vardır
Bir sigortacı, her biri $1.000 değerinde 1.000 bisikleti güvence altına alıyor.
- Sahipler hep kilitlerse yılda 2% çalınır: 20 bisiklet, $20.000 hasar talebi, bisiklet başına yılda yaklaşık $20.
- Tam sigortada bazı sahipler özen göstermeyi bırakır ve hırsızlık 5% olur: $50.000 hasar talebi. Sigorta fiyatı, dikkatli olsun olmasın herkes için yaklaşık $50'a çıkmak zorundadır.
- $250 muafiyetle sahipler her hırsızlığın ilk $250'sini öder, yani kilitlemek yeniden işe yarar. Hırsızlık 2% civarında kalırsa sigortacı 20 × $750 = $15.000 öder: bisiklet başına yaklaşık $15.
Muafiyet sizi kızdırmak için değil, dikkatli olmanın nedenini korumak için vardır; bu da sigortayı uygun fiyatlı tutar.
Bir kademe daha derin
Terim, 19. yüzyıl sigortacılığından gelir; orada poliçenin kendisinin davranışı değiştirme riski anlamına geliyordu. İktisatçılar bunu ters seçimden ayırır: ters seçim, sigorta yaptıranların baştan en riskli kişiler olması riskidir. Ahlaki tehlike anlaşmadan sonraki davranışla, ters seçim ise kimin imza attığıyla ilgilidir.
Finansta asıl endişe "batmayacak kadar büyük" olmaktır: borç verenler ve yöneticiler büyük bir bankanın kurtarılacağına inanırsa daha fazla risk alabilir, çünkü kazançlar onların, kayıplar ise halkın olur. Bu, 2008 krizinden sonra en çok tartışılan sorulardan biriydi.
Mevduat sigortası bu dengeyi iyi gösterir. Mevduatı sigortalamak (2026 itibarıyla ABD'de mevduat sahibi, banka ve sahiplik kategorisi başına $250.000'a kadar) banka hücumlarını önler, ama mevduat sahiplerine bankalarının fazla risk alıp almadığını kontrol etmek için pek neden bırakmaz. Bu yüzden bankalar denetlenir ve sermaye bulundurmak zorundadır.
Neden önemli
Sigortalarda neden muafiyet ve hasar katılım payı olduğunu, kredilerde neden peşinat istendiğini açıklar.
Kurtarma operasyonu tartışmalarının merkezindedir: batan bir şirketi kurtarmak bugünkü zararı sınırlar ama yarın daha fazla riske yol açabilir.
İş yerinde de görülür: bu yılın kârı üzerinden prim alan bir yöneticinin, zararı ancak sonra ortaya çıkacak riskleri almak için nedeni vardır.
Yaygın bir yanılgı
Efsane: Ahlaki tehlike, insanların dürüst olmadığı anlamına gelir.
Gerçek: Maliyetler değişince değişen sıradan ve yasal davranışı anlatır: kiralık arabayı daha özensiz kullanmak ya da altında güvenlik ağı olan bir bankanın daha cesur kredi vermesi gibi. Kimsenin yalan söylemesi ya da hile yapması gerekmez.
İnsanların sorduğu sorular
Ahlaki tehlikeye bir örnek nedir?
Tam kasko yaptıran birinin arabasını daha riskli bir yere park etmesi; kurtarılacağını bekleyen bir bankanın daha riskli kredi vermesi; kısa vadeli sonuçlar için büyük prim alan bir çalışanın uzun vadeli riskler alması.
Ahlaki tehlike ile ters seçim arasındaki fark nedir?
Ters seçim anlaşmadan önce olur: riskli insanlar sigorta yaptırmaya daha hevesli olur. Ahlaki tehlike ise anlaşmadan sonra olur: sigortalı olmak insanların daha fazla risk almasına yol açar.
Şirketler ahlaki tehlikeyi nasıl azaltır?
Riski paylaşarak: sigortada muafiyet ve hasar katılım payı, kredide teminat ve peşinat, yıllarca elde tutulması gereken hisse olarak ödenen primler ve izleme.
BigCapital'de devamını okuyun
Rakamlar hakkında
- Bu sayfa bir terimi açıklar. Yatırım tavsiyesi değildir.