BigCapital bèta

Woordenlijst · Geld en centrale banken

Geld drukken

Geld drukken is de dagelijkse naam voor een centrale bank die veel nieuw geld creëert. Gaat dat te snel, dan stijgen de prijzen.

Ook wel genoemd: geld bijdrukken, monetaire financiering, drukpers

Actuele cijfers, elke nacht bijgewerkt

Snelste Amerikaanse geldgroei sinds 1960
+26,8%

M2, 12 maanden tot feb 2021

Hoogste Amerikaanse inflatie na 2020
9,0%

Consumentenprijzen, 12 maanden tot jun 2022

In gewone taal

Waarom kan een land niet gewoon meer geld drukken en iedereen rijk maken? Stel je een eiland voor met 100 kokosnoten en $100: een kokosnoot kost ongeveer $1. Druk nog eens $100 en deel het uit. Er zijn nog steeds maar 100 kokosnoten, dus mensen overbieden elkaar tot een kokosnoot ongeveer $2 kost. Niemand is rijker; de prijzen zijn gewoon verdubbeld.

Dat is de kern van geld drukken: als geld veel sneller groeit dan de dingen die je ermee kunt kopen, volgt inflatie. Tot het uiterste doorgevoerd wordt het hyperinflatie, zoals in Duitsland in 1923, Zimbabwe in 2008 of Venezuela na 2016.

Tegenwoordig komt er weinig drukpers aan te pas. Centrale banken creëren geld elektronisch, meestal door obligaties te kopen (kwantitatieve versoepeling). Of dat tot hogere prijzen leidt, hangt ervan af of het nieuwe geld wordt uitgegeven.

Voorbeeld

De vergelijking erachter

  1. Geld × hoe vaak elke dollar wordt uitgegeven = prijzen × de hoeveelheid gekochte spullen. Economen schrijven het als M × V = P × Y.
  2. Begin: $100 aan geld, elke dollar twee keer per jaar uitgegeven, 200 kokosnoten verkocht voor $1. 100 × 2 = $1 × 200.
  3. Verdubbel het geld tot $200. Als mensen het even vaak uitgeven en het eiland geen extra kokosnoten laat groeien, moeten de prijzen verdubbelen: 200 × 2 = $2 × 200.
  4. Maar als mensen het nieuwe geld oppotten en elke dollar maar één keer per jaar uitgeven, blijven de prijzen op $1: 200 × 1 = $1 × 200.

Gedrukt geld verhoogt de prijzen als het sneller wordt uitgegeven dan de economie kan groeien. Daarom liepen de jaren 2010 en de jaren 2020 zo verschillend af.

Een niveau dieper

De gevaarlijke variant is een centrale bank die geld creëert om de rekeningen van de overheid te betalen, monetaire financiering genoemd. Als een overheid niet genoeg kan lenen of belasting kan heffen, is de drukpers verleidelijk, en bijna elke hyperinflatie begon zo. Daarom verbieden veel landen hun centrale bank om direct aan de overheid te lenen.

QE is anders, althans in opzet: de centrale bank koopt obligaties die al op de markt zijn, om de rente te sturen, en kan het later terugdraaien. Na 2008 ging QE ter waarde van biljoenen dollars samen met lage inflatie, omdat banken op de nieuwe reserves bleven zitten. In 2020–2021 kwam QE samen met enorme overheidsuitgaven die rechtstreeks naar huishoudens gingen. De Amerikaanse M2 groeide 26,8% in de 12 maanden tot feb 2021, en de inflatie kwam uit op 9,0% in de 12 maanden tot jun 2022.

Ook problemen met het aanbod speelden mee: fabrieken die door de pandemie dichtgingen, verstopte havens en daarna de energieschok van 2022. Economen twisten nog over hoeveel van de inflatie van 2021–2023 van geld kwam en hoeveel van tekorten; de meesten geven aan allebei gewicht.

Geldgroei en inflatie in de VS sinds 1960

Beide lijnen zijn veranderingen over 12 maanden. In de jaren zeventig gingen snelle geldgroei en hoge inflatie samen. In de jaren 2010 groeide het geld gestaag terwijl de inflatie laag bleef. In 2020 sprong de geldgroei omhoog, en binnen een jaar volgde de inflatie.

Groei van de geldhoeveelheid (M2)Inflatie (CPI)Recessie (NBER)
M2-geldmassa en consumentenprijsindex (CPI-U), seizoensgecorrigeerd, verandering ten opzichte van een jaar eerder. Gearceerd: Amerikaanse recessies.
De cijfers achter de grafiek
DatumGroei van de geldhoeveelheid (M2)Inflatie (CPI)
jan 19604,0%1,2%
dec 19604,9%1,4%
dec 19706,6%5,6%
dec 19808,5%12,3%
dec 19903,8%6,3%
dec 20006,2%3,4%
dec 20103,7%1,4%
dec 202024,5%1,3%
dec 2022−1,0%6,4%
dec 2023−2,4%3,3%
dec 20243,4%2,9%
dec 20254,0%2,7%
sep 20265,7%3,7%

Waarom het ertoe doet

Het verklaart de ergste monetaire rampen uit de geschiedenis, van Duitsland in de Weimarrepubliek tot Zimbabwe, en waarom centrale banken op afstand van overheden worden gehouden.

Het zit in het hart van het debat over de inflatie na 2020, en over wat QE echt doet.

Het is belangrijk voor spaarders: cash verliest het snelst koopkracht als er geld wordt gecreëerd om de rekeningen van een overheid te betalen.

Een veelgemaakte fout

Mythe: Elk nieuw geld veroorzaakt meteen inflatie.

In werkelijkheid: Alleen geld dat wordt uitgegeven duwt de prijzen omhoog, en alleen als de economie niet meer kan produceren om aan de vraag te voldoen. Na 2008 creëerde de Fed voor biljoenen dollars aan reserves, en toch bleef de Amerikaanse inflatie een decennium lang meestal onder 2%.

Vragen die mensen stellen

Waarom drukken overheden niet gewoon geld om hun schuld af te lossen?

Omdat het geld bijna net zo snel waarde zou verliezen als het werd gedrukt: prijzen zouden stijgen, geldschieters zouden veel hogere rente eisen of weigeren in die valuta te lenen, en spaarders zouden alles kwijtraken. Landen die het probeerden, van Duitsland in de jaren twintig tot Zimbabwe en Venezuela, eindigden in hyperinflatie.

Wie drukt Amerikaanse dollars?

Papiergeld wordt gedrukt door het Bureau of Engraving and Printing, onderdeel van het ministerie van Financiën, en munten worden geslagen door de US Mint; de Federal Reserve bestelt de biljetten en brengt ze in omloop. Het meeste geld is echter elektronisch, gecreëerd door de Fed en door commerciële banken.

Veroorzaakte geld drukken de inflatie van 2021–2023?

Het was een deel van het verhaal. Het Amerikaanse geld groeide sneller dan ooit sinds 1960 en de bestedingen schoten omhoog, terwijl toeleveringsketens braken en energieprijzen sprongen. De meeste economen geven aan allebei gewicht.

Lees meer op BigCapital

Over de cijfers

  • De cijfers op deze pagina worden elke nacht herberekend uit de gegevens; de bronnen staan aan het einde van de pagina.
  • US recessions (NBER business cycle dates): National Bureau of Economic Research (NBER), Business Cycle Dating Committee: US Business Cycle Expansions and Contractions.
  • Consumer price index, all items (CPI-U): U.S. Bureau of Labor Statistics, Consumer Price Index, series CPIAUCSL; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
  • M2 money stock: Board of Governors of the Federal Reserve System, H.6 Money Stock Measures, series M2SL; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
  • Deze pagina legt een term uit. Het is geen beleggingsadvies.

Taal

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文