BigCapital beta

Artykuł · Gospodarka

Hiperinflacja: gdy ceny wymykają się spod kontroli

Hiperinflację zwykle definiuje się, za ekonomistą Phillipem Caganem, jako wzrost cen o co najmniej 50% miesięcznie — czyli 12 875% rocznie, jeśli trwa dwanaście miesięcy. W rocznych danych World Bank i IMF od 1960 w pewnym roku ceny wzrosły co najmniej trzykrotnie w następującej liczbie krajów: 40, a w 5 przypadkach kraj–rok średnie tempo dorównało tempu Cagana. Rekord w danych: Zimbabwe w 2008, 231 150 889%.

Zaktualizowano o dane do 20257 min czytania

Kraje, w których ceny potroiły się w ciągu roku
40

co najmniej jeden rok z inflacją 200% lub wyższą od 1960; w 24 z nich — 1 000% lub wyższą

Linia Cagana jako stopa roczna
12 875%

50% miesięcznie przez dwanaście miesięcy: ceny ×129,7

Kraje z inflacją 100%+ w 1993
25

najwięcej w którymkolwiek roku od 1960; liczba krajów z danymi z tego roku: 175

Najwyższa stopa roczna w danych
231 150 889%

Zimbabwe, 2008: ceny podwajały się średnio co 17 dni

Kraje wciąż z inflacją 50% lub wyższą
4

w ostatnim roku danych: Wenezuela (252% w 2025), Sudan (99,9% w 2025), Sudan Południowy (97,6% w 2025) i Zimbabwe (81,4% w 2025)

Co uznaje się za hiperinflację

W 1956 r. ekonomista Phillip Cagan zdefiniował hiperinflację jako wzrost cen o co najmniej 50% miesięcznie i do dziś jest to zwykła miara. Pięćdziesiąt procent miesięcznie daje w ciągu roku ×129,7 — stopa roczna wynosi 12 875%. Większość krajów nie ma długich szeregów miesięcznych, więc w tym artykule posługujemy się średnimi rocznymi: World Bank od 1960 i IMF od 1980 r. Rok, w którym średnie tempo dorównało tempu Cagana, był rokiem hiperinflacji według każdej definicji; rok poniżej tej granicy wciąż może kryć miesiące hiperinflacji.

W 5 przypadkach kraj–rok w danych średnie tempo dorównało tempu Cagana lub je przekroczyło: Zimbabwe 2008 (231 150 889%), Wenezuela 2018 (65 374%), Demokratyczna Republika Konga 1994 (23 773%), Wenezuela 2019 (19 906%) i Nikaragua 1987 (13 110%). Poniżej tej granicy artykuł stosuje trzy przedziały rocznej inflacji: 50% lub więcej, 100% lub więcej (ceny co najmniej się podwoiły) oraz 1 000% lub więcej (ceny wzrosły ponad dziesięciokrotnie).

Niektóre z najsłynniejszych przypadków przypadają na czas sprzed początku tych danych: Niemcy w latach 1922–23; Węgry w latach 1945–46, najwyższe tempo, jakie kiedykolwiek odnotowano; Grecja w 1944 r.; Chiny pod koniec lat 40. Inne wypadają w lukach: hiperinflacji w Jugosławii w latach 1992–94 nie ma w żadnym ze źródeł (szereg Serbii zaczyna się w 1995), podobnie jak argentyńskiej z lat 1989–90 (szereg Argentyny zaczyna się w 1998). Żadne ze źródeł nie podaje danych dla Argentyny za 2014–2016. Brakujące lata pozostają puste: niczego nie uzupełniamy ręcznie.

Od 1960 r., kraj po kraju

Każdy wiersz poniżej to jeden z krajów, w których ceny w którymś roku co najmniej potroiły się (łącznie: 40), a każda komórka to rok od 1960, pokolorowany według inflacji. Puste komórki to lata bez danych: 30 z tych 40 serii zaczyna się w 1980 r. lub później, a wiele z tych krajów wcześniej nie istniało jako państwa. Wiersze są ułożone według najgorszego roku w każdym kraju, dzięki czemu widać fale: najgorsze lata najczęściej przypadały na lata 1990 (26 krajów), lata 1980 (7 krajów) i lata 2010 (2 kraje).

Kryzys zadłużenia lat 80. uderzył w Amerykę Łacińską; rozpad Związku Radzieckiego i Jugosławii przyniósł największą falę. Rokiem, w którym najwięcej krajów miało inflację 100% lub wyższą, był 1993: 25 z 175 krajów z danymi. W ostatnich dziesięciu latach danych zdarzało się to po kilka naraz: Wenezuela, Zimbabwe, Sudan Południowy, Sudan, Liban i Argentyna.

Ceny spadłyPoniżej 10%10–50%50–100%100–1,000%Od 1 000% do tempa CaganaTempo Cagana lub wyższeBrak danych
Roczna inflacja cen konsumpcyjnych (średnie roczne), każdy rok od 1960. Kraje z co najmniej jednym rokiem z inflacją 200% lub wyższą, w kolejności ich najgorszego roku. Najedź kursorem lub dotknij komórki. Źródło: World Bank, World Development Indicators (FP.CPI.TOTL.ZG), CC BY 4.0

Ile krajów miało wysoką inflację w poszczególnych latach

50–100%100–1,000%1 000% lub więcej
Kraje w poszczególnych przedziałach rocznej inflacji, wszystkie kraje w danych. Liczba krajów z danymi rośnie z 63 w 1960 do 190 w 2025, więc wczesne lata obejmują znacznie mniej krajów. Źródło: International Monetary Fund, World Economic Outlook (October 2026)

Najgorsze lata w historii danych

Najwyższą stopę roczną w danych odnotowano w kraju Zimbabwe w 2008: 231 150 889%. Według średnich rocznych coś, co w 2007 kosztowało 1, w 2008 kosztowało około 2,31 mln — a średnia roczna i tak ukrywa najgorszy miesiąc. Dalej są: Wenezuela 2018 (65 374%), Demokratyczna Republika Konga 1994 (23 773%), Nikaragua 1987 (13 110%) i Boliwia 1985 (11 750%).

Wśród 20 najgorszych przypadków kraj–rok występuje tylko 11 krajów: Zimbabwe, Wenezuela, Demokratyczna Republika Konga, Nikaragua, Boliwia, Peru, Ukraina, Angola, Armenia, Turkmenistan i Brazylia. Skala jest logarytmiczna: każda kolejna linia siatki po prawej oznacza wartość dziesięć razy większą od poprzedniej.

20 najwyższych stóp rocznych w danych, skala logarytmiczna. Linia przerywana: tempo Cagana (50% miesięcznie) w skali całego roku. Źródło: World Bank, World Development Indicators (FP.CPI.TOTL.ZG), CC BY 4.0

Jak szybko ceny się podwajają: od 35 lat do 17 dni

Przy rocznej stopie r ceny podwajają się co ln 2 ÷ ln(1 + r) lat. Przy 2% rocznie jest to 35 lat; przy 10% — 7,3 roku; przy 100% — dokładnie rok; przy 1 000% — 3,5 mies.; przy tempie Cagana — 52 dni. Przy średniej dla kraju Zimbabwe z 2008 ceny podwajały się co 17 dni.

Każdy stopień schodów to jedna stopa; obok widać, w ilu przypadkach kraj–rok w danych osiągnięto tę stopę lub wyższą (na telefonie dotknij stopnia). Spośród 10 031 przypadków kraj–rok od 1960 w 236 inflacja wyniosła 100% lub więcej — ceny co najmniej podwoiły się w ciągu roku — a w 51 1 000% lub więcej.

Czas podwojenia cen przy każdej stopie rocznej, skala logarytmiczna; kolory jak na mapie cieplnej. Po prawej: przypadki kraj–rok w danych z tą stopą lub wyższą. Źródło: International Monetary Fund, World Economic Outlook (October 2026)

Jak długo to trwało

Szczytowe lata są krótkie; wysoka inflacja wokół nich — nie. Najdłuższa seria kolejnych lat z inflacją 50% lub wyższą wśród tych krajów (łącznie: 40): Brazylia, 1980–1995 (16 lat); potem Peru, 1978–1992 (15 lat) i Angola, 1991–2003 (13 lat). Mediana serii wokół najgorszego roku kraju wyniosła 5 lat.

Tabela pokazuje każdy kraj z jego najgorszym rokiem, liczbą lat z inflacją 50% lub wyższą, najdłuższą serią, początkiem danych i ostatnim rokiem.

Wszystkie kraje (łącznie: 40) w tabeli
KrajNajgorszy rokLata z 50%+Najdłuższa seria z 50%+Dane odOstatni
Zimbabwe231 150 889%2008 · IMF171999–200810 lat199181,4%2025
Wenezuela65 374%2018 · IMF162014–202310 lat1980252%2025
Demokratyczna Republika Konga23 773%1994 · WB201987–199711 lat19647,4%2025
Nikaragua13 110%1987 · IMF81984–19918 lat19802,1%2025
Boliwia11 750%1985 · WB61982–19865 lat196019,5%2025
Peru7 482%1990 · WB151978–199215 lat19601,5%2025
Ukraina4 735%1993 · WB51992–19965 lat199212,7%2025
Angola4 145%1996 · WB131991–200313 lat198020,2%2025
Armenia3 732%1993 · IMF31993–19953 lata19933,3%2025
Turkmenistan3 102%1993 · IMF51993–19975 lat19932,7%2025
Brazylia2 948%1990 · WB161980–199516 lat19805,0%2025
Tadżykistan2 601%1993 · IMF51993–19975 lat19933,4%2025
Białoruś2 221%1994 · WB131991–200111 lat19916,6%2025
Kazachstan1 877%1994 · WB31993–19953 lata199311,4%2025
Azerbejdżan1 662%1994 · WB31993–19953 lata19925,6%2025
Mołdawia1 614%1993 · WB31992–19943 lata19927,8%2025
Rosja1 569%1992 · IMF61991–19955 lat19918,7%2025
Uzbekistan1 568%1994 · IMF61992–19976 lat19928,8%2025
Chorwacja1 500%1993 · WB91986–19949 lat19863,7%2025
Słowenia1 281%1989 · WB91984–19929 lat19812,4%2025
Indonezja1 136%1966 · WB81962–19687 lat19601,9%2025
Kirgistan1 086%1993 · IMF21993–19942 lata19938,2%2025
Bułgaria1 058%1997 · WB71991–19977 lat19804,6%2025
Litwa1 021%1992 · WB31992–19943 lata19923,8%2025
Łotwa952%1992 · WB21992–19932 lata19923,7%2025
Polska568%1990 · WB51988–19914 lata19713,8%2025
Chile505%1974 · WB61972–19776 lat19714,2%2025
Liban487%1987 · IMF121985–19928 lat198014,6%2025
Wietnam454%1986 · IMF91984–19896 lat19803,3%2025
Irak448%1994 · WB61991–19955 lat1960brak danych za 1979–19900,3%2025
Sudan Południowy380%2016 · WB72015–20195 lat200997,6%2025
Izrael373%1984 · WB81978–19858 lat19603,0%2025
Surinam368%1994 · WB101993–19953 lata1960brak danych za 2018–20199,2%2025
Sudan359%2021 · WB171988–19969 lat196099,9%2025
Macedonia Północna339%1993 · IMF21993–19942 lata19934,1%2025
Mongolia268%1993 · WB41991–19944 lata19918,6%2025
Rumunia255%1993 · WB71990–19945 lat19807,2%2025
Albania226%1992 · WB21992–19932 lata19902,1%2025
Argentyna220%2024 · WB42022–20243 lata1998brak danych za 2014–201641,9%2025
Uganda215%1987 · IMF91985–19895 lat19803,6%2025

WB: World Bank; IMF: International Monetary Fund. Średnie roczne; szacunki i prognozy IMF pominięto.

Wtedy i dziś

Peru: z 7 482% w 1990 do 1,5% w 2025. W sumie w 29 z 40 krajów inflacja w ostatnim roku danych była niższa niż 10%, a od ostatniego roku z inflacją 50% lub wyższą minęło co najmniej tyle lat, ile podaje liczba 10; karty pokazują 8 z najwyższymi szczytami.

Liczba krajów z inflacją 50% lub wyższą w ostatnim roku danych: 4 (Wenezuela (252% w 2025), Sudan (99,9% w 2025), Sudan Południowy (97,6% w 2025) i Zimbabwe (81,4% w 2025)).

Pytania, które zadają ludzie

Co to jest hiperinflacja?

Zwykła definicja, autorstwa Phillipa Cagana (1956), to wzrost cen o co najmniej 50% miesięcznie — 12 875% rocznie, jeśli trwa cały rok. W rocznych danych od 1960 w 5 przypadkach kraj–rok średnie tempo dorównało temu poziomowi, a liczba krajów, w których w którymś roku ceny co najmniej potroiły się, wyniosła 40.

Który kraj miał najgorszą hiperinflację?

W danych od 1960: Zimbabwe w 2008, z wynikiem 231 150 889% w średniej rocznej (IMF). Za najgorszą w historii zwykle uznaje się hiperinflację na Węgrzech w 1946 r., sprzed początku tych danych.

Co powoduje hiperinflację?

W opisanych tu przypadkach rząd finansował wydatki, których nie mógł pokryć z podatków ani pożyczek, drukowaniem pieniędzy, a gdy ludzie przestali ufać walucie, ceny wyprzedziły nowy pieniądz. Działo się to po wojnach, rozpadzie państw, załamaniu wpływów z eksportu i długich kryzysach budżetowych. Dane pokazują skutek, nie przyczynę.

Jak kończy się hiperinflacja?

Zwykle nową walutą lub sztywnym powiązaniem z obcą, wraz z zaprzestaniem finansowania budżetu nowym pieniądzem. Może skończyć się szybko. Najszybszy spadek z 1 000% lub więcej: Zimbabwe, z 231 150 889% w 2008 do 6,2% w 2009, 1 rok później. (W 2009 r. Zimbabwe przestało używać własnej waluty i przeszło na dolara amerykańskiego oraz inne waluty zagraniczne.)

Czy Stany Zjednoczone miały kiedyś hiperinflację?

Nie według tych danych: od 1960 ceny konsumpcyjne w USA rosły najwyżej o 13,5% w ciągu roku (1980); w 2025 wzrosły o 2,7%. W historii kraju waluta kontynentalna z czasów wojny o niepodległość i dolar Konfederacji z wojny secesyjnej straciły większość wartości — na długo przed początkiem tych danych.

Zgłębij temat

Jak obliczane są liczby

  • Jeden szereg na kraj, zbudowany tak jak na stronach krajów: dane World Bank dla lat, które ma, dane IMF dla lat przed zakresem World Bank lub po nim. Lata w zakresie World Bank, których nie ma, pozostają puste. Szacunki i prognozy pracowników IMF są pominięte; dane do 2025.
  • Średnie roczne: inflacja to zmiana średniego poziomu cen konsumpcyjnych w roku wobec roku poprzedniego, a nie grudnia do grudnia. Średnia roczna wygładza najgorsze miesiące: nie jest stopą żadnego pojedynczego miesiąca.
  • Linia Cagana: 50% miesięcznie przez dwanaście miesięcy, (1,5¹² − 1) × 100 = 12 875% rocznie.
  • Czas podwojenia: ln 2 ÷ ln(1 + r), gdzie r to stopa roczna w postaci ułamka, tak jakby stopa utrzymywała się przez cały rok.
  • Kraje: mapa cieplna, tabela i karty obejmują każdy kraj z co najmniej jednym rokiem z inflacją 200% lub wyższą (ceny co najmniej potroiły się). Państw, które już nie istnieją — Związku Radzieckiego, Jugosławii, Czechosłowacji — nie ma w żadnym ze źródeł; szeregi ich następców zaczynają się tam, gdzie zaczynają je źródła.
  • Pominięte: dokładnie 0% przed szeregiem, który potem skacze, to wartość zastępcza, a nie dane, tak jak na stronach krajów: Rosja 1990.
  • Źródło: World Bank, World Development Indicators: Inflation, consumer prices (annual %), FP.CPI.TOTL.ZG, CC BY 4.0 (źródło pierwotne: IMF, International Financial Statistics).
  • Źródło: International Monetary Fund, World Economic Outlook (October 2026), inflacja, średnie ceny konsumpcyjne; dane wybrane i połączone przez BigCapital.
  • Flagi: flag-icons autorstwa Panayiotisa Lipiridisa (licencja MIT).

Wykorzystaj ten artykuł

Tekst i wykresy można swobodnie publikować ponownie, tłumaczyć i adaptować na licencji CC BY 4.0: podaj BigCapital.org z linkiem do tej strony. Dane od innych dostawców zachowują własną licencję (zobacz źródła poniżej). Jak podać autora

Źródło: BigCapital.org — „Hiperinflacja: gdy ceny wymykają się spod kontroli”, https://bigcapital.org/pl/articles/hyperinflation/

Język

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文