Artykuł · Praca i dochody
Wydajność pracy: jak rosła i co ją napędza
Od 1 kw. 1947 produkcja na godzinę pracy w amerykańskim biznesie wzrosła ×5,5 — przeciętnie 2,2% rocznie, ale skokami: 2,7% rocznie w latach 1947–1973, a zaledwie 1,6% w latach 2004–2019. To, co pracownik wytwarzał w godzinę w 1947 roku, zajmuje dziś około 11 min.
2,2% rocznie, sektor przedsiębiorstw poza rolnictwem w USA, do 3 kw. 2026
żeby wytworzyć tyle, ile dawała godzina pracy w 1 kw. 1947
rocznie; najwolniejsza, 1973–1995: 1,5%
33% w latach 2004–2019, gdy wzrost zwolnił do 1,6% rocznie
godzinowe wynagrodzenie po uwzględnieniu inflacji: od +4% do +121%, zależnie od tego, co mierzymy
Czym jest wydajność pracy: kurcząca się godzina
Wydajność pracy to produkcja na godzinę przepracowaną: wszystko, co wytwarza dany sektor, po uwzględnieniu inflacji, podzielone przez liczbę godzin spędzonych na jej wytworzeniu. W USA mierzy ją co kwartał Bureau of Labor Statistics dla sektora przedsiębiorstw poza rolnictwem — czyli większości gospodarki, bez administracji publicznej, organizacji non-profit i gospodarstw rolnych.
Od 1 kw. 1947 ten wskaźnik wzrósł ×5,5. Odwróćmy to, a godzina się kurczy: to, co pracownik wytwarzał w pełną godzinę w 1947 roku, zajmuje dziś około 11 min. W ostatnich czterech kwartałach, do 3 kw. 2026, produkcja na godzinę pracy wzrosła 2,1%.
Pięć epok wzrostu
Wydajność nigdy nie rosła w równym tempie. W złotej erze, 1947–1973, produkcja na godzinę pracy rosła 2,7% rocznie i podwajała się w cyklu 26-letnim. Potem przyszło długie spowolnienie: 1,5% rocznie do 1995. Boom komputerów i internetu podniósł ją z powrotem do 3,1% w latach 1995–2004; od 2004 do 2019 spadła znów do 1,6%. Od 2019: 2,2% rocznie do 3 kw. 2026, szybciej niż 1,6% w latach 2004–2019.
Dlaczego komputery tak długo nie było widać w tych liczbach, to słynny paradoks produktywności — ma swój osobny rozdział w Paradoksach ekonomicznych. Tutaj pytanie brzmi, co poruszało liczbami w każdej epoce; następna część rozkłada wzrost na źródła.
| Epoka | Lata | Rocznie | W całej epoce | Podwaja się co |
|---|---|---|---|---|
| Złota era1 kw. 1947 – 4 kw. 1973 | 1947–1973 | 2,7% | ×2,05 | lat: 26 |
| Spowolnienie4 kw. 1973 – 4 kw. 1995 | 1973–1995 | 1,5% | ×1,39 | lat: 46 |
| Boom IT4 kw. 1995 – 4 kw. 2004 | 1995–2004 | 3,1% | ×1,32 | lat: 23 |
| Drugie spowolnienie4 kw. 2004 – 4 kw. 2019 | 2004–2019 | 1,6% | ×1,26 | lat: 45 |
| Lata 2020.4 kw. 2019 – 3 kw. 2026 | 2019–2026 | 2,2% | ×1,16 | lat: 32 |
Droga, której nie wybrano
Małe różnice się kumulują. Gdyby produkcja na godzinę utrzymała po 1973 tempo ze złotej ery, wynoszące 2,7% rocznie, byłaby teraz na poziomie ×1,5 w porównaniu z rzeczywistym. Różnica między linią przerywaną a prawdziwą to cena spowolnień.
Co ją napędza: kapitał, umiejętności i pomysły
Ekonomiści dzielą wzrost wydajności na trzy źródła. Pogłębianie kapitału: więcej i lepszego sprzętu, budynków, oprogramowania i badań na każdą godzinę pracy. Struktura siły roboczej: pracownicy z lepszym wykształceniem i doświadczeniem. Oraz całkowita produktywność czynników produkcji (TFP): wszystko pozostałe — nowe technologie i pomysły, lepsze zarządzanie i organizacja, przenoszenie pracy do bardziej wydajnych firm. TFP to to, co zostaje po uwzględnieniu kapitału i umiejętności, więc zbiera też błędy pomiaru.
W złotej erze TFP dała 2,01 z 3,10 p.p. wzrostu rocznie (65%). W latach 1973–1995 spadła do 0,52, w boomie IT wróciła do 1,81, a w latach 2004–2019 zeszła do 0,49; od 2019 daje 1,16. Pogłębianie kapitału wnosiło w poszczególnych epokach od 0,71 do 1,25 p.p. rocznie, umiejętności od 0,19 do 0,31.
Spowolnienia były więc przede wszystkim spowolnieniami TFP: z 1,62 p.p. rocznie, które wzrost stracił między 1947–1973 a 2004–2019, na TFP przypada 94%.
Własne szacunki BLS dla prywatnego sektora przedsiębiorstw poza rolnictwem, dostępne w FRED od 1988, pokazują ten sam obraz: TFP dała 1,50 p.p. rocznie w latach 1995–2004 i 0,60 w latach 2004–2019.
Podział w tabeli
| Epoka | Pogłębianie kapitału | Struktura siły roboczej | TFP | Produkcja na godzinę | Udział TFP |
|---|---|---|---|---|---|
| Złota era1 kw. 1947 – 4 kw. 1973 | 0,90 | 0,19 | 2,01 | 3,10 | 65% |
| Spowolnienie4 kw. 1973 – 4 kw. 1995 | 0,71 | 0,31 | 0,52 | 1,53 | 34% |
| Boom IT4 kw. 1995 – 4 kw. 2004 | 1,25 | 0,24 | 1,81 | 3,30 | 55% |
| Drugie spowolnienie4 kw. 2004 – 4 kw. 2019 | 0,73 | 0,25 | 0,49 | 1,48 | 33% |
| Lata 2020.4 kw. 2019 – 3 kw. 2026 | 0,96 | 0,23 | 1,16 | 2,35 | 49% |
Własny podział BLS, od 1988
| Okres | Produkcja na godzinę | Pogłębianie kapitału | Struktura siły roboczej | TFP |
|---|---|---|---|---|
| 1987–1995* | 1,56 | 0,67 | 0,39 | 0,49 |
| 1995–2004 | 3,13 | 1,32 | 0,26 | 1,50 |
| 2004–2019 | 1,58 | 0,69 | 0,28 | 0,60 |
| 2019–2025 | 2,23 | 0,85 | 0,33 | 1,03 |
Prywatny sektor przedsiębiorstw poza rolnictwem, średnie rocznych zmian (procenty i punkty procentowe). BLS podaje każdą wartość z jednym miejscem po przecinku, więc składniki mogą nie sumować się dokładnie. * FRED udostępnia te szeregi od 1988; spowolnienie zaczęło się w 1973. Dane: U.S. Bureau of Labor Statistics, Total Factor Productivity for Major Sectors, pobrane z FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis (domena publiczna)
Kto wytwarza najwięcej na godzinę
Porównywanie krajów wymaga wspólnej miary: produkcji wycenionej według parytetów siły nabywczej — tego, co pieniądze kupują lokalnie — podzielonej przez przepracowane godziny. Według niej USA wytworzyły w 2023 roku $84 na godzinę, co dało miejsce 8 wśród 126 krajów z co najmniej 1 mln ludności i danymi o godzinach. Trzy pierwsze to Ireland (189% poziomu USA), Norway i Switzerland. Wynik Irlandii podbijają zyski międzynarodowych korporacji księgowane w tym kraju. W wyniku Norwegii mieści się wydobycie ropy i gazu, które przy niewielu godzinach pracy dają ogromną wartość. Wśród dużych gospodarek, z ludnością powyżej 30 mln, prowadzili: the United States (100%), Germany (99%) i France (93%).
Godziny liczą się tak samo jak produkcja. W 2023 pracownik w kraju: Germany przepracował średnio 1 335 godz., wobec 1 789 w USA, i wytworzył na godzinę mniej więcej tyle samo (99% poziomu USA) — ale na pracownika tylko 74% tego, co w USA. Krótszy rok pracy to wydajność wzięta w wolnym czasie zamiast w dochodzie.
| # | Kraj | Produkcja na godzinę | % USA | Godziny rocznie na pracownika |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ireland | $158 | 189% | 1 654 |
| 2 | Norway | $130 | 156% | 1 412 |
| 3 | Switzerland | $100 | 120% | 1 529 |
| 4 | Denmark | $89 | 106% | 1 380 |
| 5 | Austria | $85 | 102% | 1 438 |
| 6 | Netherlands | $85 | 102% | 1 439 |
| 7 | Belgium | $84 | 101% | 1 593 |
| 8 | United States | $84 | 100% | 1 789 |
| 9 | Germany | $83 | 99% | 1 335 |
| 10 | Sweden | $81 | 97% | 1 432 |
| 11 | France | $78 | 93% | 1 487 |
| 12 | Australia | $77 | 92% | 1 611 |
| Pozostałe duże gospodarki (spośród 10 największych) | ||||
| 15 | United Kingdom | $68 | 81% | 1 523 |
| 30 | Japan | $49 | 59% | 1 654 |
| 49 | Russia | $37 | 44% | 2 087 |
| 69 | Brazil | $20 | 24% | 1 994 |
| 77 | China | $18 | 21% | 2 328 |
| 86 | Indonesia | $14 | 17% | 1 958 |
| 100 | India | $8 | 10% | 2 383 |
Realny PKB (od strony produkcji, według łańcuchowych parytetów siły nabywczej, w dolarach amerykańskich z 2021 roku) na godzinę przepracowaną przez wszystkich zaangażowanych w produkcję; kraje z co najmniej 1 mln ludności i danymi o godzinach. Pozycje małych, wyspecjalizowanych gospodarek mocno zależą od cen surowców i sposobu księgowania w firmach. Dane: Penn World Table 11.0 (Feenstra, Inklaar i Timmer, Groningen Growth and Development Centre), CC BY 4.0; wartości obliczył BigCapital
Doganianie USA — i cofanie się
Każdy panel pokazuje produkcję na godzinę pracy w danym kraju jako odsetek poziomu USA w tym samym roku. Z tych 12 krajów w 2023 roku tyle samo na godzinę co USA lub więcej wytwarzało: 2. Są to: the Netherlands i Ireland. Największy skok zanotowała gospodarka: Ireland — z 24% poziomu USA w 1950 do 189%; najbardziej cofnęła się gospodarka: Mexico — ze szczytu 78% w 1981 do 32% w 2023.
Panele w tabeli (USA = 100)
| Kraj | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | 2023 | Szczyt |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Germany | 25 | 40 | 51 | 67 | 82 | 98 | 97 | 99 | 1042019 |
| France | 36 | 46 | 65 | 89 | 94 | 101 | 94 | 93 | 1032019 |
| Netherlands | 59 | 63 | 75 | 104 | 100 | 108 | 104 | 102 | 1172008 |
| United Kingdom | 57 | 59 | 66 | 79 | 83 | 105 | 85 | 81 | 1052001 |
| Italy | 27 | 34 | 54 | 84 | 86 | 93 | 80 | 81 | 951998 |
| Spain | 22 | 30 | 46 | 66 | 69 | 76 | 75 | 77 | 812019 |
| Japan | 16 | 20 | 35 | 51 | 66 | 76 | 70 | 59 | 791996 |
| South Korea | — | 7 | 8 | 14 | 29 | 43 | 55 | 64 | 662022 |
| Taiwan | — | 14 | 23 | 36 | 56 | 74 | 68 | 73 | 742005 |
| Canada | 67 | 79 | 90 | 89 | 90 | 89 | 80 | 74 | 931984 |
| Ireland | 24 | 27 | 29 | 44 | 55 | 85 | 116 | 189 | 2142022 |
| Mexico | 54 | 65 | 74 | 76 | 50 | 44 | 40 | 32 | 781981 |
Czy biedniejsze kraje doganiają?
Teoria ekonomii mówi, że powinny: biedniejszy kraj może kopiować technologie zamiast je wymyślać, a każda nowa maszyna daje więcej tam, gdzie jest ich mało. Wykres punktowy sprawdza to dla 107 krajów z co najmniej 1 mln ludności: produkcja na pracownika w 1970, jako odsetek poziomu USA, względem tempa wzrostu produkcji na pracownika od 1970 do 2023.
Siła przyciągania istnieje, ale nie działa automatycznie. Spośród 56 krajów, które startowały poniżej 25% poziomu USA, 30 rosło szybciej niż USA (1,5% rocznie) i zmniejszyło dystans; 26 jeszcze bardziej zostało w tyle. Najszybsze były China (7,0% rocznie, z 2% poziomu USA), Taiwan (4,5%) i South Korea (4,4%).
Wśród 27 krajów, które startowały powyżej 50% poziomu USA, doganianie było niemal regułą: im większy dystans, tym szybszy wzrost (korelacja −0,75). The United Arab Emirates, Bahrain, Kuwait, Qatar i Saudi Arabia w 1970 roku wyprzedzały USA pod względem produkcji na pracownika, a od tego czasu wytwarzają jej mniej: to eksporterzy ropy, których produkcja podąża za ceną ropy.
Najszybsze i najwolniejsze
| Kraj | 1970, % USA | Rocznie |
|---|---|---|
| China | 2% | +7,0% |
| Taiwan | 27% | +4,5% |
| South Korea | 12% | +4,4% |
| Myanmar | 3% | +4,4% |
| Mali | 3% | +4,4% |
| Vietnam | 4% | +3,9% |
| Botswana | 4% | +3,8% |
| Romania | 10% | +3,7% |
| Ireland | 36% | +3,5% |
| Bulgaria | 16% | +3,3% |
| Kraj | 1970, % USA | Rocznie |
|---|---|---|
| Venezuela | 61% | −3,2% |
| Kuwait | 658% | −3,2% |
| Saudi Arabia | 325% | −2,5% |
| United Arab Emirates | 903% | −2,2% |
| Qatar | 390% | −1,5% |
| Madagascar | 6% | −1,4% |
| DR Congo | 11% | −1,2% |
| Lebanon | 43% | −1,1% |
| Bahrain | 131% | −1,1% |
| Oman | 80% | −0,7% |
Wydajność i płace
Czy wyższa wydajność podnosi płace? W długim okresie musi — płace wypłaca się z produkcji. Ale to, jak ściśle płace podążały za wydajnością od 1973, jest jedną z najbardziej spornych kwestii w ekonomii, a odpowiedź zależy od wyborów przy pomiarze. Schody zmieniają jeden wybór na raz, od 1973 do 3 kw. 2026.
- Produkcja na godzinę pracysektor przedsiębiorstw poza rolnictwem+165%
- −44 p.p.udział pracy w dochodzie spadł 17%
- Godzinowe wynagrodzenie, wszyscy pracownicypensje + świadczenia, w cenach tego, co wytwarzają firmy+121%
- −27 p.p.ceny konsumpcyjne rosły szybciej niż ceny produkcji firm
- Godzinowe wynagrodzenie, wszyscy pracownicyw cenach konsumpcyjnych: wskaźnik cen PCE+95%
- −43 p.p.CPI rósł szybciej niż wskaźnik cen PCE
- Godzinowe wynagrodzenie, wszyscy pracownicyw cenach konsumpcyjnych: CPI+52%
- −47 p.p.świadczenia i wynagrodzenia pozostałych pracowników rosły szybciej niż płace pracowników szeregowych
- Godzinowe płace, pracownicy szeregowipracownicy produkcyjni i niekierownicze stanowiska, tylko płace, w cenach CPI+4%
Produkcja na godzinę pracy wzrosła 165%. Godzinowe wynagrodzenie wszystkich pracowników — pensje plus świadczenia — mierzone w cenach tego, co wytwarzają firmy: wzrosła 121%; różnica to zmiana udziału pracy w dochodzie (−17%), a dlaczego się zmienił, to jedna z otwartych kwestii w Zagadkach ekonomii. Mierzone w tym, co pracownicy kupują, to samo wynagrodzenie: wzrosła 95% według wskaźnika cen PCE i wzrosła 52% według CPI. Godzinowe płace pracowników produkcyjnych i niekierowniczych, bez świadczeń, po uwzględnieniu inflacji CPI: wzrosła 4%.
Każdy stopień odpowiada na inne pytanie. Pierwsze dwa pytają, czy pracownicy jako całość dostają swoją część tego, co wytwarzają; ostatnie — co kupuje zwykła pensja. Wybór wskaźnika cen to nie szczegół: w tych latach CPI rósł szybciej niż wskaźnik PCE, częściowo przez sposób jego konstrukcji — stały koszyk i, przed 1983 rokiem, sposób liczenia cen mieszkań.
Epoka po epoce płace trzymały rytm wydajności: w dwóch najszybszych epokach, 1995–2004 i 1947–1973, wynagrodzenie w cenach produkcji rosło o 3,0% i 2,6% rocznie; w dwóch najwolniejszych, 2004–2019 i 1973–1995, o 1,1% i 1,2%.
| Epoka | Produkcja na godzinę | Płace, ceny produkcji | Płace, ceny CPI |
|---|---|---|---|
| Złota era1 kw. 1947 – 4 kw. 1973 | 2,7% | 2,6% | 2,5% |
| Spowolnienie4 kw. 1973 – 4 kw. 1995 | 1,5% | 1,2% | 0,3% |
| Boom IT4 kw. 1995 – 4 kw. 2004 | 3,1% | 3,0% | 2,0% |
| Drugie spowolnienie4 kw. 2004 – 4 kw. 2019 | 1,6% | 1,1% | 0,7% |
| Lata 2020.4 kw. 2019 – 3 kw. 2026 | 2,2% | 1,3% | 1,1% |
Pytania, które zadają ludzie
Czym jest wydajność pracy?
Produkcja na godzinę przepracowaną: realna wartość tego, co wytworzono, podzielona przez czas, który to zajęło. W USA BLS mierzy ją co kwartał dla sektora przedsiębiorstw poza rolnictwem; od 1 kw. 1947 wzrosła ×5,5 — 2,2% rocznie — a w ostatnich czterech kwartałach, do 3 kw. 2026, wzrosła 2,1%.
Dlaczego wzrost wydajności zwolnił?
Głównie dlatego, że zwolniła całkowita produktywność czynników produkcji — nowa technologia, pomysły i lepsza organizacja: dała 2,01 p.p. rocznie w latach 1947–1973 i 0,49 w latach 2004–2019, a kapitał na godzinę pracy dał 0,90 i 0,73. Dlaczego TFP zwolniła, wciąż się spiera: mniej przełomowych wynalazków, wolniejsze rozchodzenie się technologii od firm przodujących do reszty oraz produkcja, której statystyki nie potrafią zmierzyć, jak darmowe usługi cyfrowe.
Co zwiększa wydajność?
Według zwykłego rachunku trzy rzeczy: więcej kapitału na godzinę pracy — sprzęt, oprogramowanie, badania — który dał średnio 0,86 p.p. rocznie od 2 kw. 1947 do 3 kw. 2026; lepiej wykształcona i doświadczona siła robocza, 0,24; oraz całkowita produktywność czynników produkcji, 1,22 — największa część, 52% z ogółu 2,32.
Który kraj ma najwyższą wydajność?
Na godzinę pracy w 2023 roku: Ireland ($158 na godzinę), Norway ($130) i Switzerland ($100) prowadziły wśród krajów z co najmniej 1 mln ludności; USA wytworzyły $84, co dało miejsce 8 z 126. Wśród gospodarek z ludnością powyżej 30 mln prowadzili: the United States (100%), Germany (99%) i France (93%).
Czy wydajność podnosi płace?
W długich okresach tak: epoki szybkiego wzrostu wydajności były też epokami szybkiego wzrostu płac. Od 1973 produkcja na godzinę pracy wzrosła 165%, a godzinowe wynagrodzenie wszystkich pracowników wzrosła 121% w cenach tego, co wytwarzają. Godzinowe płace pracowników szeregowych wypadły znacznie gorzej: po uwzględnieniu inflacji CPI wzrosła 4%, z powodu różnic na schodach powyżej: udziału pracy w dochodzie, cen konsumpcyjnych wobec cen produkcji oraz płac wobec łącznego wynagrodzenia.
Zgłębij temat
Jak obliczane są liczby
- Produkcja na godzinę pracy, godzinowe wynagrodzenie i deflator cen produkcji sektora przedsiębiorstw poza rolnictwem oraz średnie godzinowe zarobki pracowników produkcyjnych i niekierowniczych: U.S. Bureau of Labor Statistics (szeregi OPHNFB, COMPNFB, IPDNBS, AHETPI); ceny konsumpcyjne: BLS CPI-U (CPIAUCSL) i wskaźnik cen PCE z BEA (PCEPI); wszystko pobrane z FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis. Dzieła rządu USA, domena publiczna.
- Podział wzrostu na kapitał, strukturę siły roboczej i TFP: John G. Fernald, „A Quarterly, Utilization-Adjusted Series on Total Factor Productivity”, FRBSF Working Paper 2012-19, Federal Reserve Bank of San Francisco (plik z November 06, 2026); sektor przedsiębiorstw, na podstawie danych BEA i BLS; powielone z podaniem źródła: Federal Reserve Bank of San Francisco. Własny podział BLS (prywatny sektor przedsiębiorstw poza rolnictwem, od 1988): szeregi MPU4910063, MPU4910153, MPU4910183 i MPU4910013, przez FRED.
- Kraje: Penn World Table 11.0, Groningen Growth and Development Centre, licencja CC BY 4.0. Prosimy o cytowanie: Feenstra, Robert C., Robert Inklaar and Marcel P. Timmer (2015), "The Next Generation of the Penn World Table" American Economic Review, 105(10), 3150-3182, available for download at www.ggdc.net/pwt. Wartości obliczył BigCapital.
- Epoki biegną między kwartałami 1 kw. 1947, 4 kw. 1973, 4 kw. 1995, 4 kw. 2004, 4 kw. 2019 i 3 kw. 2026, najnowszym (ten sam podział co w Paradoksach ekonomicznych); wzrost roczny jest złożony między tymi kwartałami. Pojedyncze lata porównują średnie roczne; rok w toku jest pominięty.
- Wkłady: pogłębianie kapitału = udział kapitału w dochodzie × wzrost nakładu kapitału na godzinę; struktura siły roboczej = udział pracy × wzrost struktury siły roboczej; TFP = wzrost produkcji minus oba nakłady. Średnie kwartalnych zmian logarytmicznych w ujęciu rocznym, więc trzy składniki dokładnie sumują się do wzrostu produkcji na godzinę pracy.
- Kraje: produkcja na godzinę = realny PKB od strony produkcji według łańcuchowych PPP (rgdpo) ÷ (liczba zatrudnionych × średnia roczna liczba godzin); produkcja na pracownika = rgdpo ÷ liczba zatrudnionych; jej wzrost liczy się z realnego PKB w stałych cenach krajowych (rgdpna). Ranking i wykres punktowy obejmują kraje z co najmniej 1 mln ludności w 2023.
- Płace: indeksy ze średnią z 1973 = 100; miesięczne ceny i zarobki uśredniono do kwartałów. Wynagrodzenie w cenach produkcji = godzinowe wynagrodzenie ÷ deflator cen produkcji sektora przedsiębiorstw poza rolnictwem; jego stosunek do produkcji na godzinę pracy to udział pracy w dochodzie (sprawdzony z szeregiem udziału pracy BLS). Kwartały z brakiem jednego miesiąca w szeregu miesięcznym uśredniono z pozostałych dwóch: 4 kw. 2025. BLS nie opublikował CPI za paź 2025.
- Historia, nie prognoza. Nic tu nie jest poradą inwestycyjną.
Wykorzystaj ten artykuł
Tekst i wykresy można swobodnie publikować ponownie, tłumaczyć i adaptować na licencji CC BY 4.0: podaj BigCapital.org z linkiem do tej strony. Dane od innych dostawców zachowują własną licencję (zobacz źródła poniżej). Jak podać autora
Źródło: BigCapital.org — „Wydajność pracy”, https://bigcapital.org/pl/articles/labor-productivity/