BigCapital bèta

Woordenlijst · Aandelen en markten

Beurscrash

Een beurscrash is een plotselinge, forse daling van aandelenkoersen over de hele markt, vaak 10% of meer in een dag of een paar dagen, aangejaagd door paniekverkopen.

Ook wel genoemd: marktcrash, aandelencrash, crash, Zwarte Maandag

Actuele cijfers, elke nacht bijgewerkt

De diepste daling sinds 1871
−85%

S&P 500, maandgemiddelden, sep 1929 tot jun 1932. Terug op het oude record: sep 1954.

De slechtste maand
−26,5%

nov 1929: verandering in het maandgemiddelde van de S&P 500. In 2008: −20,4% (okt 2008).

In gewone taal

Een crash is een stormloop. Op een ochtend beginnen de koersen snel te dalen, verkopers rennen allemaal tegelijk naar de uitgang en kopers houden zich op de vlakte. In een dag of een paar dagen kan een markt verliezen wat maanden of jaren kostte om op te bouwen. Dat is een beurscrash.

Er is geen officiële drempel, maar de beroemde crashes zijn onmiskenbaar. Op 19 oktober 1987, “Zwarte Maandag”, daalde de S&P 500 in één dag met 20,5%. In oktober 1929 verloor de Dow bijna een kwart van zijn waarde in twee dagen, het begin van een daling die de Amerikaanse aandelenkoersen tegen 1932 met meer dan vier vijfde had verlaagd.

Bij een crash gaat het om snelheid; bij een bearmarkt om diepte en tijd. Sommige crashes zijn korte schokken binnen een stijgende markt (1987); andere openen lange bearmarkten (1929, 2008).

Voorbeeld

Hoe een crash zichzelf voedt

  1. Slecht nieuws treft een markt die flink gestegen is. De koersen dalen 5% in de ochtend.
  2. Beleggers die geleend hebben om te kopen krijgen margin calls en moeten verkopen, wat de prijs ook is. Ook automatische stoploss-orders verkopen.
  3. Het verkopen duwt de koersen verder omlaag, wat weer meer gedwongen verkopen uitlokt. Kopers wachten af, bang voor erger.
  4. Sinds de crash van 1987 gebruiken Amerikaanse beurzen circuit breakers: vanaf 2026 ligt de handel in alle aandelen 15 minuten stil als de S&P 500 op een dag 7% of 13% daalt (vóór 15.25 uur), en voor de rest van de dag bij 20%.

Bij crashes gaat het evenveel om gedwongen verkopen en angst als om het nieuws dat ze startte.

Een niveau dieper

De beroemdste: 1929 (het begin van de Grote Depressie), 1987 (Zwarte Maandag, deels toegeschreven aan verkopen door computergestuurde “portfolio insurance”), 2000–02 (de dotcomcrash, langzamer maar meedogenloos), 2008 (de financiële crisis) en maart 2020 (de pandemie, de snelste daling van 30% ooit gemeten).

In de maandcijfers sinds 1871 was de diepste daling vanaf een record 1929–32: −85%, van sep 1929 tot jun 1932. De koersen haalden dat record pas weer in sep 1954, 25 jaren na de piek, dividend niet meegeteld.

Maandgemiddelden verzachten crashes. De slechtste verandering in één maand van de gemiddelde koers van de S&P 500 was −26,5%, in nov 1929, terwijl de slechtste enkele dag, in 1987, −20,5% was.

Hoe ver de S&P 500 onder zijn record zat, van 1871 tot nu

Per maand de afstand van de gemiddelde koers van de S&P 500 tot zijn hoogste niveau tot dan toe; nul betekent een nieuw record. Crashes zie je als kliffen en bearmarkten als diepe dalen. Het herstel van de crash van 1929–32 duurde 25 jaren.

S&P Composite, maandgemiddelde van dagslotkoersen, alleen koers (dividend niet inbegrepen): procent onder het hoogste maandgemiddelde tot die maand.
De cijfers achter de grafiek
DatumOnder het record
jan 18710%
dec 18800%
dec 1890−30%
dec 19000%
dec 1910−12%
dec 1920−34%
dec 1930−50%
dec 1940−66%
dec 1950−37%
dec 1960−5%
dec 1970−15%
dec 1980−2%
dec 1990−9%
dec 2000−10%
dec 2010−19%
dec 20200%
dec 2022−16%
dec 20230%
dec 20240%
dec 20250%
okt 20260%

Waarom het ertoe doet

Crashes kunnen jaren aan winst in een paar dagen wegvagen en de hele economie schokken, door verloren vermogen en bevroren kredietverlening.

Ze leiden tot nieuwe regels: de SEC zelf na 1929, circuit breakers na 1987, hervormingen van banken na 2008.

De Amerikaanse markt is van elke crash tot nu toe hersteld, maar soms pas na vele jaren, zoals na 1929.

Een veelgemaakte fout

Mythe: Crashes komen uit het niets.

In werkelijkheid: De dag zelf is een verrassing; de omstandigheden vaak niet. Veel grote crashes volgden op lange stijgingen, hoge waarderingen en veel geleend geld. Wat niemand betrouwbaar kan voorspellen is wanneer de daling begint.

Vragen die mensen stellen

Wat was de grootste beurscrash?

In één dag: 19 oktober 1987, toen de S&P 500 met 20,5% daalde en de Dow met 22,6%. In totaal: 1929–32, toen de Amerikaanse aandelenkoersen op maandgemiddelden 85% daalden en pas in sep 1954 hun piek weer haalden.

Wat veroorzaakt een beurscrash?

Meestal een mengsel: koersen die ver voor de winsten uit liepen, veel geleend geld en een aanleiding (slecht nieuws, een bankfaillissement, een pandemie) die optimisme omzet in een stormloop naar de uitgang. Gedwongen verkopen versnellen het dan.

Hoe lang duurt het voordat de beurs van een crash herstelt?

Van maanden tot tientallen jaren. Na 1987 haalde de S&P 500 zijn piek in minder dan twee jaar weer in; na 1929 deden de koersen er 25 jaren over. Herbelegde dividenden korten het wachten in.

Lees meer op BigCapital

Over de cijfers

  • De cijfers op deze pagina worden elke nacht herberekend uit de gegevens; de bronnen staan aan het einde van de pagina.
  • S&P Composite price and total return since 1871, and US consumer prices: Robert J. Shiller, Online Data (shillerdata.com); total return with dividends reinvested monthly, calculated by BigCapital.
  • Deze pagina legt een term uit. Het is geen beleggingsadvies.

Taal

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文