Woordenlijst · Aandelen en markten
Aandelenindex
Een aandelenindex is één getal dat de koersen van een groep aandelen volgt, zodat je in één oogopslag ziet of dat deel van de markt steeg of daalde.
Ook wel genoemd: aandelenmarktindex, aandelenindex, marktindex, benchmarkindex
Gemiddelde van de dagelijkse slotkoersen in okt 2026: +14,7% in 12 maanden, alleen koers.
In gewone taal
Elke ochtend 500 aandelenkoersen nalopen kost eindeloos veel tijd. Een aandelenindex kookt ze in tot één getal. Als dat stijgt van 5.000 naar 5.050, stegen de aandelen erin die dag gemiddeld 1%, gewogen op de manier van de index.
Een index is een recept: welke aandelen erin zitten en hoeveel elk telt. De S&P 500 bevat ongeveer 500 grote Amerikaanse bedrijven, elk geteld naar zijn beurswaarde; de Dow Jones Industrial Average bevat er 30, geteld naar de koers van het aandeel; de Nasdaq Composite bevat bijna elk aandeel dat op Nasdaq genoteerd is.
Het niveau zelf zegt weinig: elke index begon op een bepaalde dag bij een rond getal en beweegt sindsdien met de koersen mee. De S&P 500 was in okt 2026 gemiddeld 7.723. Wat telt is hoeveel een index verandert, niet hoe groot zijn getal is.
Voorbeeld
Een piepkleine index bouwen
- Neem drie bedrijven van $60 miljard, $30 miljard en $10 miljard: samen $100 miljard. Noem dat niveau 100.
- De volgende dag stijgt het grote bedrijf 10% (naar $66 miljard), blijft het middelste gelijk en daalt het kleine 10% (naar $9 miljard).
- Samen zijn ze nu $105 miljard waard, dus de index staat op 105: 5% hoger.
- Had het kleine bedrijf 10% gestegen en het grote 10% gedaald, dan was de index 95: dezelfde bewegingen, het tegenovergestelde resultaat.
Daarom kunnen een paar reusachtige bedrijven een naar beurswaarde gewogen index meer bewegen dan honderden kleine.
Een niveau dieper
Er zijn drie gangbare recepten. Gewogen naar beurswaarde (de S&P 500, de Nasdaq Composite, de meeste wereldindexen): elk bedrijf telt naar zijn beurswaarde, vaak alleen het vrij verhandelbare deel. Gewogen naar koers (de Dow, de Japanse Nikkei 225): een aandeel van $400 telt acht keer zo zwaar als een van $50, hoe groot de bedrijven ook zijn. Gelijk gewogen: elk bedrijf telt hetzelfde.
De meeste indexen die je genoteerd ziet zijn koersindexen: ze laten dividenden weg. Een totaalrendement-versie telt de dividenden erbij, en over tientallen jaren is het verschil enorm. Sinds 1871 groeide $1 in Amerikaanse aandelen tot ongeveer $1.739 met alleen koersen, maar tot ongeveer $1,19 mln. met herbelegde dividenden.
Een index vernieuwt zichzelf voortdurend: bedrijven die krimpen of omvallen worden geschrapt en vervangen door stijgers, een stille vorm van survivorship bias. En je kunt een index zelf niet kopen, alleen een fonds dat hem kopieert: een indexfonds of een ETF.
De S&P 500 sinds 1871
Het indexniveau maand voor maand, alleen koersen, op een logaritmische schaal: gelijke stappen zijn gelijke procentuele bewegingen. Vóór de S&P 500 in 1957 begon, zet de reeks de oudere indexen voort die hij verving, zoals samengesteld door Robert Shiller. Sinds 1871 is hij gestegen tot ongeveer 1.739 keer zijn beginniveau, 4,9% per jaar.
De cijfers achter de grafiek
| Datum | S&P 500 (koers) |
|---|---|
| jan 1871 | 4 |
| dec 1880 | 6 |
| dec 1890 | 5 |
| dec 1900 | 7 |
| dec 1910 | 9 |
| dec 1920 | 7 |
| dec 1930 | 16 |
| dec 1940 | 11 |
| dec 1950 | 20 |
| dec 1960 | 57 |
| dec 1970 | 90 |
| dec 1980 | 134 |
| dec 1990 | 329 |
| dec 2000 | 1.331 |
| dec 2010 | 1.242 |
| dec 2020 | 3.695 |
| dec 2022 | 3.912 |
| dec 2023 | 4.685 |
| dec 2024 | 6.011 |
| dec 2025 | 6.853 |
| okt 2026 | 7.723 |
Waarom het ertoe doet
Indexen zijn het scorebord: “de markt” in het nieuws is bijna altijd een index.
Ze zijn de maatstaf voor professionele beleggers. Een fondsbeheerder die de index na kosten niet verslaat, heeft niets toegevoegd, en over lange periodes lukte dat de meesten niet. Daarom werden indexfondsen die een index gewoon kopiëren zo populair.
Biljoenen dollars in indexfondsen en ETF’s kopen alles wat in de index zit, dus erin komen of eruit gaan bij een grote index kan de aandelen van een bedrijf bewegen.
Een veelgemaakte fout
Mythe: Een index op 40.000 is “duurder” dan een index op 5.000.
In werkelijkheid: Indexniveaus zijn geen prijzen die je kunt vergelijken: elke index begon bij zijn eigen willekeurige getal. Het getal van de Dow is veel groter dan dat van de S&P 500 door de manier waarop ze zijn opgebouwd, niet omdat de aandelen duurder zijn. Vergelijk procentuele veranderingen, nooit punten.
Vragen die mensen stellen
Wat zijn de belangrijkste Amerikaanse aandelenindexen?
De S&P 500 (ongeveer 500 grote bedrijven, gewogen naar waarde), de Dow Jones Industrial Average (30 grote bedrijven, gewogen naar koers) en de Nasdaq Composite (bijna alles wat op Nasdaq genoteerd is). De Russell 2000 volgt kleinere bedrijven.
Kun je in een index beleggen?
Niet direct, want een index is maar een berekening. Je koopt een fonds dat dezelfde aandelen bezit: een indexfonds of een ETF. De grootste rekenen een paar honderdste procent per jaar.
Bevat een index dividenden?
De bekende cijfers meestal niet: het zijn koersindexen. Totaalrendement-versies, met herbelegde dividenden, bestaan voor de belangrijkste indexen, en dat is wat een indexfonds vóór zijn kosten echt verdient.
Lees meer op BigCapital
Over de cijfers
- De cijfers op deze pagina worden elke nacht herberekend uit de gegevens; de bronnen staan aan het einde van de pagina.
- US recessions (NBER business cycle dates): National Bureau of Economic Research (NBER), Business Cycle Dating Committee: US Business Cycle Expansions and Contractions.
- S&P Composite price and total return since 1871, and US consumer prices: Robert J. Shiller, Online Data (shillerdata.com); total return with dividends reinvested monthly, calculated by BigCapital.
- Deze pagina legt een term uit. Het is geen beleggingsadvies.