Sözlük · Ekonomi
Satın alma gücü paritesi (SAGP)
Satın alma gücü paritesi (SAGP), farklı ülkelerde paranın aldığı şeyi eşitleyen bir döviz kurudur; gelirleri ve ekonomileri adil karşılaştırmak için kullanılır.
Diğer adı: SAGP, satın alma gücü paritesi, SAGP döviz kuru
Piyasa kuruyla rupiye çevrildiğinde, ABD'de bu kadar para neyse onu alır (2025).
Piyasa döviz kurlarıyla, 2025. SAGP'ye göre: 134% (IMF).
Sade bir dille
New York'ta bir saç kesimi $30 ama Delhi'de aynı saç kesimi $5'a denk geliyor diyelim. O zaman Hint rupisine çevrilen $100, Hindistan'da ABD'dekinden çok daha fazla şey alır. Ülkeleri piyasa döviz kurlarıyla karşılaştırmak bunu gözden kaçırır. Satın alma gücü paritesi bunu düzeltir: parayı, aynı mal ve hizmet sepetinin her yerde aynı fiyata geleceği kurdan çevirir.
İktisatçılar dev bir fiyat listesi hazırlar (yiyecek, kira, saç kesimi, araba, doktor) ve onu her ülkede fiyatlar. Sonuçta her para birimi için bir SAGP döviz kuru çıkar; ayrıca uluslararası dolar denen bir birim vardır: her ülkede, bir ABD dolarının ABD'de aldığını alır.
Fark çok büyük olabilir. 2025 yılında frank'a çevrilen $100, İsviçre'de ABD'de yalnızca $89 değerinin aldığını aldı. Rupiye çevrilen $100 ise Hindistan'da ABD'de $435 değerinin alacağı kadar şey aldı.
Örnek
Hamburger döviz kuru
- Bir hamburger ABD'de $6, Pesoland'da 300 peso.
- Piyasa döviz kuru dolar başına 100 peso, yani $6'ınız 600 peso eder: iki hamburgere yeter.
- SAGP kuru hamburgeri iki yerde de aynı fiyata getirir: 300 peso ÷ $6 = dolar başına 50 peso.
- Pesoland'ın GSYH'si 50 trilyon peso: piyasa kuruyla $500 milyar, ama SAGP'ye göre $1 trilyon.
The Economist dergisi bu yarı şaka “Big Mac endeksi”ni 1986'dan beri yayımlıyor; gerçek SAGP kurları tek bir hamburger değil, binlerce fiyat kullanır.
Bir kademe daha derin
SAGP kurları, Dünya Bankası'nın yürüttüğü Uluslararası Karşılaştırma Programı'ndan gelir; bu program birkaç yılda bir 170'ten fazla ekonomide fiyat toplar, aradaki yılları Dünya Bankası ve IMF tahmin eder.
Yoksul ülkelerde fiyatlar neden daha düşük? Çoğunlukla saç kesimi, kira ve lokanta yemeği gibi yerel hizmetleri yerel ücret alan işçiler ürettiği için; telefon gibi ticarete konu mallar ise her yerde hemen hemen aynı fiyata satılır. İktisatçılar buna Balassa–Samuelson etkisi der.
SAGP dünya sıralamasını karıştırır. 2025 yılında Çin'in GSYH'si piyasa döviz kurlarıyla ABD'ninkinin 64% kadarıydı, SAGP'ye göre ise 134% (IMF rakamları). Petrol ya da borç ödemeleri gibi dünya piyasalarında alınan şeyler için doğru olan piyasa kurlarıdır; yaşam standardını karşılaştırmak için SAGP daha iyidir.
Dünyada $100 ne alır
$100'ı piyasa kuruyla yerel paraya çevirip orada harcadığınızı düşünün: ABD fiyatlarıyla hesaplanınca aldığı şey budur. $100'ın üstü, paranın ABD'dekinden daha çok işe yaradığı; altı ise ülkenin daha pahalı olduğu anlamına gelir.
Grafiğin arkasındaki rakamlar
| 2025 | |
|---|---|
| Nijerya | $779 |
| Mısır | $655 |
| Hindistan | $435 |
| Rusya | $282 |
| Türkiye | $243 |
| Brezilya | $219 |
| Çin | $212 |
| Meksika | $186 |
| Güney Kore | $174 |
| Japonya | $154 |
| Almanya | $125 |
| Birleşik Krallık | $112 |
| Norveç | $110 |
| Amerika Birleşik Devletleri | $100 |
| İsviçre | $89 |
Neden önemli
Yaşam standardını karşılaştırmanın adil yoludur: aylık $500'lık bir maaş, Kahire'de ve Zürih'te çok farklı anlamlara gelir.
En büyük görünenin kim olduğunu değiştirebilir: IMF, 2025 yılında Çin'in ekonomisini piyasa döviz kurlarıyla ABD'ninkinin 64% kadarı, SAGP'ye göre ise 134% olarak hesapladı.
Uzun dönemde döviz kurları SAGP'ye doğru kayma eğilimindedir; bu yüzden iktisatçılar onu hangi para birimlerinin pahalı ya da ucuz göründüğüne dair kaba bir rehber olarak kullanır. Bu çekim zayıftır ve yıllar alır.
Yaygın bir yanılgı
Efsane: SAGP, piyasa döviz kurlarının yanlış olduğunu gösterir.
Gerçek: Piyasa kurları ticaret ve para akışlarıyla belirlenir; sınırlar ötesinden alım için doğru olanlar bunlardır: petrol, telefon, dış borç. SAGP ise başka bir soruyu yanıtlar: bir gelir kendi ülkesinde ne kadar şey alır.
İnsanların sorduğu sorular
Uluslararası dolar nedir?
Her ülkede, bir ABD dolarının ABD'de sahip olduğu satın alma gücüne sahip, uydurma bir birimdir. SAGP'ye göre GSYH uluslararası dolarla ölçülür.
SAGP'ye göre en büyük ekonomi hangisi?
2025 yılında SAGP'ye göre en büyük ekonomi Çin idi; piyasa döviz kurlarıyla ise Amerika Birleşik Devletleri idi (IMF ve Dünya Bankası).
Big Mac endeksi nedir?
The Economist'in 1986'dan beri yayımladığı, esprili bir SAGP göstergesi: her ülkedeki Big Mac fiyatını ABD fiyatıyla karşılaştırıp hangi para birimlerinin ucuz ya da pahalı göründüğüne bakar.
BigCapital'de devamını okuyun
Rakamlar hakkında
- Bu sayfadaki rakamlar her gece verilerden yeniden hesaplanır; kaynaklar sayfanın sonunda listelenmiştir.
- GDP, current prices: International Monetary Fund, World Economic Outlook database (October 2026), https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO; via the IMF DataMapper API, indicator NGDPD (GDP, current prices, Billions of U.S. dollars).
- GDP at purchasing power parity: International Monetary Fund, World Economic Outlook database (October 2026), https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO; via the IMF DataMapper API, indicator PPPGDP (GDP, current prices, Purchasing power parity; billions of international dollars).
- GDP, current US dollars: The World Bank: World Development Indicators: GDP (current US$) (NY.GDP.MKTP.CD). Original source: Country official statistics, National Statistical Organizations and/or Central Banks; National Accounts data files, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD); Staff estimates, World Bank (WB).
- GDP per capita, current US dollars: The World Bank: World Development Indicators: GDP per capita (current US$) (NY.GDP.PCAP.CD). Original source: Country official statistics, National Statistical Organizations and/or Central Banks; National Accounts data files, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD); Staff estimates, World Bank (WB).
- GDP per capita at purchasing power parity: The World Bank: World Development Indicators: GDP per capita, PPP (current international $) (NY.GDP.PCAP.PP.CD). Original source: International Comparison Program (ICP), World Bank (WB); The Eurostat PPP Programme, Eurostat (ESTAT); The OECD PPP Programme, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD); Staff estimates, World Bank (WB); National Accounts data files, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD); World Economic Outlook database, International Monetary Fund (IMF).
- SAGP dönüşüm katsayıları birkaç yılda bir Uluslararası Karşılaştırma Programı'nda esas alınır, aradaki yıllar için tahmin edilir; bu yüzden zaman zaman revize edilir.
- Bu sayfa bir terimi açıklar. Yatırım tavsiyesi değildir.