BigCapital beta

Sözlük · Ekonomi

Maliye politikası

Maliye politikası, bir hükümetin harcama, vergi ve borçlanmayı ekonomiyi etkilemek için kullanma biçimidir.

Diğer adı: bütçe politikası

Canlı rakamlar, her gece güncellenir

ABD federal harcaması, mali yıl 2026
$7,4 trn

Gelir: $5,4 trn.

Federal harcamanın GSYH içindeki payı
22,7%

2025 mali yılı. Gelir: GSYH'nin 17,0% kadarı.

Sade bir dille

Hükümetler vergi toplar ve okullara, yollara, savunmaya, emekliliğe ve sağlığa para harcar. Ekonomiyi yönlendirmek için ne kadar harcayacaklarını veya vergileyeceklerini değiştirdiklerinde buna maliye politikası denir. Ortağı, merkez bankasının faiz oranlarıyla yürüttüğü para politikasıdır.

Durgunlukta bir hükümet daha çok harcayabilir veya vergileri indirerek insanların cebine para koyabilir (teşvik). Patlamada ise daha az harcayarak veya daha çok vergilendirerek ortamı soğutabilir (bazen kemer sıkma denir). Her iki durumda da fark bütçe açığında görünür.

ABD federal hükümeti 2026 mali yılında $7,4 trn harcadı ve $5,4 trn topladı. Harcama, 2025 mali yılında GSYH'nin 22,7% kadardı; 1950'den beri ortalama 20% idi.

Örnek

Adım adım bir teşvik çeki

  1. Hükümet 100 milyon haneye $1.000 gönderir: $100 milyar, borçlanılmış.
  2. Haneler bunun, diyelim, 60% kadarını harcar: mağazalarda $60 milyar ek satış.
  3. Mağaza sahipleri ve çalışanlar ek gelirlerinin 60% kadarını sırayla harcar: $36 milyar daha, sonra $21,6 milyar, ve böyle devam eder.
  4. Toplam ek harcama: $60 + $36 + $21,6 + … ≈ $150 milyar; $100 milyardan, çarpan 1,5.

Gerçek çarpanlar belirsizdir ve genellikle daha küçüktür: bir kısmı tasarruf edilir, bir kısmı ithalat alır ve merkez bankası karşılık olarak faizleri artırabilir. Tahminler 1'in çok altından 2 civarına kadar değişir.

Bir kademe daha derin

Bazı maliye politikası kimse oy vermeden gerçekleşir: otomatik dengeleyiciler. Resesyonda gelir vergisi geliri düşer ve işsizlik yardımları kendiliğinden artar, düşüşü yumuşatır; patlamada ise tersi işleri yavaşlatır.

Büyük maliye hamleleri acil durumlarda gelir. Federal harcama, İkinci Dünya Savaşı sırasında 1944 yılında GSYH'nin 41% kadarına ulaştı, 2020 yılında ise 31%; bu, 1950'den beri en yüksek düzey.

Sınırlar var. Borçlanma geri ödenmeli veya ötelenmelidir ve ekonomi zaten tam hızla çalışırken ek harcama çoğunlukla fiyatları yukarı iter. Zamanlama da zordur: bir yasa çıktığında durgunluk bitmiş olabilir.

1929'dan beri ABD federal harcaması ve geliri, GSYH'nin yüzdesi

Çizgiler arasındaki fark açıktır, gelir üstteyse fazladır. Harcama İkinci Dünya Savaşı'nda ve 2020'de sıçradı; gelir 1950'lerden beri daha dar bir bantta kaldı.

Harcama (giderler)Gelir (tahsilatlar)
Federal giderler ve tahsilatlar, GSYH'nin yüzdesi olarak, mali yıllar (OMB Historical Tables). Gelir = harcama + fazla veya açık.
Grafiğin arkasındaki rakamlar
TarihHarcama (giderler)Gelir (tahsilatlar)
19293,0%3,7%
19303,6%4,4%
19409,2%6,4%
195014,2%13,2%
196017,0%17,1%
197018,2%18,0%
198020,7%18,1%
199021,0%17,3%
200017,4%19,8%
201023,0%14,4%
202030,6%16,0%
202128,7%17,0%
202224,1%18,8%
202322,1%15,9%
202423,0%16,7%
202522,7%17,0%

Neden önemli

Hükümetlerin resesyonla savaşmak için sahip olduğu başlıca araçtır, özellikle faizler zaten sıfıra yakınken.

Harcama ve vergi tercihleri neyin karşılanacağını (okullar, emeklilik, savunma) ve bunu kimin ödeyeceğini belirler.

Kalıcı açıklar, gelecekteki bütçeleri ve faiz oranlarını şekillendiren ulusal borcu biriktirir.

Yaygın bir yanılgı

Efsane: Maliye politikasını merkez bankası belirler.

Gerçek: Maliye politikası hükümetin ve yasama organının işidir: vergiler ve harcamalar. Merkez bankaları para politikasını yürütür: faiz oranları ve para. 2008 ve 2020'de olduğu gibi kriz anında çoğu zaman birlikte hareket ederler.

İnsanların sorduğu sorular

Maliye politikası ile para politikası arasındaki fark nedir?

Maliye politikası, yasa koyucuların belirlediği devlet harcaması ve vergilerdir. Para politikası, merkez bankasının belirlediği faiz oranları ve para arzıdır.

Genişletici maliye politikası nedir?

Talebi artırmak için daha çok harcama veya daha düşük vergiler, genellikle resesyonda; açığı genişletir. Daraltıcı politika tersini yapar.

ABD hükümeti ne kadar harcıyor?

2026 mali yılında $7,4 trn. En büyük kalemler Sosyal Güvenlik, sağlık programları Medicare ve Medicaid, savunma ve borç faizidir.

BigCapital'de devamını okuyun

Rakamlar hakkında

  • Bu sayfadaki rakamlar her gece verilerden yeniden hesaplanır; kaynaklar sayfanın sonunda listelenmiştir.
  • Federal surplus or deficit (−), fiscal years: U.S. Office of Management and Budget, Historical Tables (Table 1.1), via FRED, series FYFSD; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
  • Federal surplus or deficit (−) as a percent of GDP, fiscal years: U.S. Office of Management and Budget; Federal Reserve Bank of St. Louis, Historical Tables (Table 1.2), via FRED, series FYFSGDA188S; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
  • Federal net outlays, fiscal years: U.S. Office of Management and Budget, Historical Tables (Table 1.1), via FRED, series FYONET; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
  • Federal net outlays as a percent of GDP, fiscal years: U.S. Office of Management and Budget; Federal Reserve Bank of St. Louis, Historical Tables (Table 1.2), via FRED, series FYONGDA188S; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
  • Bu sayfa bir terimi açıklar. Yatırım tavsiyesi değildir.

Dil

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文