Makale · Hisse senetleri
Balonlardan kim kazanıyor: paranın izini sürmek
Yükselen bir piyasa kâğıt üzerinde servet yaratır; nakit ise yalnızca biri sattığında el değiştirir. Bu nakdi son üç yükseliş döneminde izlerseniz üç yere ulaştığını görürsünüz: satıcılara, Wall Street'e ve Hazine'ye. 2021 yılında Amerikalılar $2,07 trn tutarında sermaye kazancını nakde çevirdi, 2019 toplamına göre ×2,4 artışla; Goldman Sachs ve Morgan Stanley hisse ihracına aracılık ve işlem danışmanlığından $25,1 mlr kazandı, 2019 yılına göre ×1,9 artışla. Peki 2020–21 döneminin en büyük alıcıları kimdi? Hanehalkları: doğrudan $2,03 trn tutarında hisse alarak — hisseler 2022 yılında 15,0% değer kaybetmeden hemen önce (temettüler dahil S&P 500).
2019 toplamına göre ×2,4 artışla; GSYH içindeki payı 8,7% — 1954 yılından bu yana kayıtlardaki en yüksek pay
dot-com yükselişinin zirvesinde; 2002 yılına kadar −61%
2019 toplamına göre ×1,9 artışla; 2022 yılında −48%
aynı dönemde yatırım fonları ($796 mlr) ve emeklilik fonları ($530 mlr) nakde çevrildi
yükselişin en iyi çeyreğindeki $2,5 mlr düzeyinden $590 mn düzeyine
Paranın izini sürmek: kim ödedi, kim nakde çevirdi
Alınan her hisse satılmış bir hissedir; bu yüzden bir yükseliş dönemi herkesi alıcı yapamaz. Federal Rezerv'in finansal hesapları, hisse senetlerini yıl yıl kimin artırdığını, kimin elinden çıkardığını kaydeder: hanehalkları, yatırım fonları ve ETF'ler, emeklilik fonları, yabancı yatırımcılar — ve kendi hisselerini geri alıp yeni hisse satan şirketlerin kendisi. Grafikte para soldaki alıcılardan sağdaki satıcılara akar; düğmeler üç yükseliş dönemi ile her birinden sonraki iki yıl arasında geçiş yapar.
Kim aldı, kim sattı, her dönem, tablo olarak
| Katılımcı | 1999–2000yükseliş dönemi | 2001–02ardından gelen iki yıl | 2006–07yükseliş dönemi | 2008–09ardından gelen iki yıl | 2020–21yükseliş dönemi | 2022–23ardından gelen iki yıl |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Hanehalkları, doğrudan | −$884 mlr | −$348 mlr | −$1,12 trn | −$759 mlr | +$2,03 trn | +$1,04 trn |
| ABD şirketleri | +$451 mlr | −$197 mlr | +$769 mlr | +$620 mlr | −$109 mlr | +$932 mlr |
| Yatırım fonları | +$407 mlr | +$171 mlr | +$268 mlr | +$58,5 mlr | −$796 mlr | −$706 mlr |
| ETF'ler: alınan hisseler | +$54,6 mlr | +$72,6 mlr | +$188 mlr | +$186 mlr | +$992 mlr | +$816 mlr |
| ETF'ler: satılan yeni ETF payları | −$54,6 mlr | −$76,3 mlr | −$225 mlr | −$294 mlr | −$1,44 trn | −$1,21 trn |
| Emeklilik fonları | −$97,1 mlr | +$271 mlr | −$79,7 mlr | +$130 mlr | −$530 mlr | −$357 mlr |
| Dünyanın geri kalanı, net | +$80,4 mlr | +$67,7 mlr | +$77,9 mlr | +$293 mlr | +$18 mlr | −$416 mlr |
| Diğer herkes | +$43,7 mlr | +$38,3 mlr | +$118 mlr | −$234 mlr | −$172 mlr | −$106 mlr |
Net alımlar: + sattığından fazla aldı (para yatırdı), − aldığından fazla sattı (nakde çevirdi). Her yılın milyar doları cinsinden, iki yıl üzerinden toplanmıştır.
Her yükseliş döneminde net olarak kimler para yatırdı, kimler nakde çevirdi (ETF satırları aşağıda açıklanıyor):
- 1999–2000, dot-com yükselişi. Para yatıranlar: ABD şirketleri, geri alımlar ve devralmalar yoluyla ($451 mlr) ve yatırım fonları ($407 mlr). Nakde çevirenler: hanehalkları, doğrudan ($884 mlr).
- 2006–07, konut ve kredi yükselişi. Para yatıranlar: ABD şirketleri, geri alımlar ve devralmalar yoluyla ($769 mlr) ve yatırım fonları ($268 mlr). Nakde çevirenler: hanehalkları, doğrudan ($1,12 trn).
- 2020–21, meme hisseleri, SPAC'ler ve kripto paraların pandemi yükselişi. Para yatıranlar: hanehalkları, doğrudan ($2,03 trn). Nakde çevirenler: yatırım fonları ($796 mlr), emeklilik fonları ($530 mlr) ve diğer herkes ($172 mlr).
Bireysel tasarruf sahiplerinin oluşturduğu hanehalkları sektörü, 1999–2000 döneminde doğrudan elinde tuttuğu hisselerden $884 mlr tutarında sattı, 2006–07 döneminde $1,12 trn tutarında sattı, 2020–21 döneminde ise $2,03 trn tutarında satın aldı. ABD şirketleri — geri alımlar, devralmalar ve yeni hisseler birlikte ele alındığında — 1999–2000 döneminde $451 mlr tutarında net alıcı oldu, 2006–07 döneminde $769 mlr tutarında net alıcı oldu, 2020–21 döneminde $109 mlr tutarında net satıcı oldu. Yabancı yatırımcılar 2020–21 döneminde $538 mlr tutarında ABD hissesi aldı, Amerikalılar ise $520 mlr tutarında yabancı hisse aldı; yani dünyanın geri kalanı dengeyi pek değiştirmedi.
Nasıl okunur: bir şirket, ihraç ettiğinden fazla hisseyi piyasadan çektiğinde (geri alımlar, nakitle ödenen devralmalar) alıcı sayılır. Bu hesaplarda ETF payları da hisse senedi sayılır; bu yüzden yükselişin ETF dalgası iki kez görünür: yatırımcılar 2020–21 döneminde yeni ETF payları için $1,44 trn ödedi (sağda, fonlara giren para) ve fonlar bunun $992 mlr tutarını hisse senetlerine harcadı (solda; geri kalanı tahvillere ve diğer varlıklara gitti). Hanehalkları, diğer tüm sahipler hesaplandıktan sonra geriye kalandır.
Satıcılar: şirketler hisseleri pahalıyken basar
Bir şirket için yüksek hisse fiyatı ucuz paradır: ihraç edilen her yeni hisse daha fazla nakit getirir. ABD'deki finans dışı şirketler bir bütün olarak genellikle ihraç ettiklerinden fazla hisseyi — geri alımlar ve nakitle ödenen devralmalar yoluyla — piyasadan çeker; bu yüzden net ihraçları 1952 yılından bu yana geçen 74 yılın 45 tanesinde sıfırın altındaydı, ayrıca 1994 yılından beri her yıl. Yükseliş dönemi dengeyi kaydırır, ama her zaman aynı yöne değil.
2020–21 döneminde ABD şirketleri satıcı tarafına yöneldi: net ihraçları iki yıl boyunca −$128 mlr oldu; buna karşılık 2019 yılında tek başına −$340 mlr, 2022 yılında −$553 mlr idi. 2006–07 döneminde durum tersiydi: şirketler zirveye yakın dönemde hisselerin en büyük net alıcılarıydı; net ihraçları −$958 mlr — o zamana kadarki verilerde iki yıllık en büyük net geri alım. 2009 yılına gelindiğinde net geri alımlar −$89,1 mlr düzeyine küçüldü.
Bazı şirketler doğrudan çılgınlığın içine sattı. Tesla 2020 yılında yeni hisse satarak $12,3 mlr topladı — önceki beş yılın toplamından daha fazla. Meme hissesi GameStop mali 2021 yılında $1,67 mlr ve mali 2024 yılında $3,45 mlr topladı; diğeri AMC ise 2021 yılında $1,57 mlr topladı. Piyasaya yeni çıkan şirketler de bir yükselişin diğer büyük satıcılarıdır: bkz. en büyük halka arzlar.
| Şirket | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tesla | $848 mn | $12,3 mlr | — | — | — | — | — |
| GameStop | — | — | $1,67 mlr | — | — | $3,45 mlr | — |
| AMC Entertainment | — | $265 mn | $1,57 mlr | — | — | — | — |
Wall Street: geçiş gişesi
Aracı kurumlar, borsalar ve yatırım bankaları endeksin her puanı için değil, her işlem ve her anlaşma için ücret alır; bu yüzden hareketli bir piyasa zengin bir piyasadır. Kendi raporları, 2020–21 döneminin yükselişini ve ardından gelen sert düşüşü gösteriyor:
- Coinbase, kripto borsası: 2019 yılında $534 mn hasılat, 2021 yılında $7,84 mlr (×15), ardından 2022 yılında −59%. En iyi çeyreği olan 2021 Ç4 döneminde $2,5 mlr elde etti; 2022 Ç3 döneminde bu rakam $590 mn oldu (−76%).
- Robinhood, meme hissesi kalabalığının uygulaması: 2019 yılında $278 mn, 2021 yılında $1,81 mlr (×6,5), ardından 2022 yılında −25%.
- Goldman Sachs ve Morgan Stanley, hisse ve tahvil ihracına aracılık ile birleşme danışmanlığından elde edilen ücretler: 2019 yılında $13 mlr, 2021 yılında $25,1 mlr (×1,9), ardından 2022 yılında $13 mlr (−48%).
- Interactive Brokers, komisyonlar: 2019 yılında $706 mn, 2021 yılında $1,35 mlr (×1,9); ertesi yıl da yüksek kaldı (2022 yılında −2%).
Morgan Stanley'nin raporları bir önceki yükselişe kadar uzanıyor: yatırım bankacılığı hasılatı mali 2007 yılında $6,32 mlr, 2008 yılında $4,06 mlr oldu (−36%). 2026 Ç3 itibarıyla Robinhood ve Interactive Brokers için son dört çeyrek, yükseliş dönemindeki en iyi yıllarının üzerindeydi.
Yıllara göre, tablo olarak
| Şirket | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Coinbasehasılat | $534 mn | $1,28 mlr | $7,84 mlr | $3,19 mlr | $3,11 mlr | $6,56 mlr | $7,18 mlr |
| Robinhoodhasılat | $278 mn | $958 mn | $1,81 mlr | $1,36 mlr | $1,86 mlr | $2,95 mlr | $4,47 mlr |
| Goldman Sachsyatırım bankacılığı | $6,8 mlr | $9,1 mlr | $14,1 mlr | $7,36 mlr | $6,22 mlr | $7,74 mlr | $9,35 mlr |
| Morgan Stanleyyatırım bankacılığı | $6,16 mlr | $7,67 mlr | $11 mlr | $5,6 mlr | $4,95 mlr | $6,71 mlr | $8,2 mlr |
| Interactive Brokerskomisyonlar | $706 mn | $1,11 mlr | $1,35 mlr | $1,32 mlr | $1,36 mlr | $1,7 mlr | $2,15 mlr |
Washington: nakde çevrilen kazançlar üzerindeki vergi
Devlet payını yalnızca kazanç gerçekleştiğinde, yani biri sattığında alır. Bir yükseliş dönemi Hazine'yi iki kez doldurur: daha çok kişi satar ve daha büyük kazançlarla satar. Ekonomiye oranla realize edilen sermaye kazançları, piyasanın ateş eğrisidir:
2000 yılında Amerikalılar $644 mlr tutarında kazanç realize etti (GSYH içindeki payı 6,3%) ve bunun üzerinden $127 mlr vergi ödedi; 2002 yılına gelindiğinde kazançlar 58% düşüş, vergi 61% düşüş. 2007 yılında: $924 mlr kazanç ve $137 mlr vergi; 2009 yılına gelindiğinde kazançlar 71% düşüş, vergi 73% düşüş. 2021 yılında kazançlar $2,07 trn değerine ulaştı — GSYH içindeki payı 8,7%, 1954 yılından bu yana kayıtlardaki en yüksek pay — ve 2023 yılına gelindiğinde 53% düşüş oldu.
Hazine'nin verginin kendisine ilişkin tahminleri 2014 yılında sona eriyor. Son yükseliş döneminde nakit, tahsilatlarda görülüyor: stopaj dışında ödenen bireysel gelir vergisi — sermaye kazançları vergisinin çoğunun geldiği tahmini ve nihai ödemeler — mali 2019 yılındaki $634 mlr düzeyinden mali 2022 yılında $1,15 trn düzeyine yükseldi (+81%); mali 2023 yılında 25% düşüş.
Her sıçrama bir yükseliş dönemi değildir: 1986 (en yüksek oran ertesi yıl 20% düzeyinden 28% düzeyine çıktı; kazançlar +91%) ve 2012 (en yüksek oran ertesi yıl 15% düzeyinden 25,1% düzeyine çıktı; kazançlar +60%) yıllarında insanlar uzun vadeli kazançlarda daha yüksek bir vergi oranı gelmeden önce sattı. Grafiğin altındaki şerit, S&P 500'ün her yıl temettüler dahil getirisidir.
| Yükseliş dönemi | Zirve yılı | Realize edilen kazanç | Ödenen vergi | En düşük yıl | Realize edilen kazanç | Ödenen vergi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Dot-com | 2000 | $644 mlr6,3% GSYH içinde | $127 mlr | 2002 | $269 mlr2,5% GSYH içinde | $49,1 mlr |
| Konut ve kredi | 2007 | $924 mlr6,4% GSYH içinde | $137 mlr | 2009 | $263 mlr1,8% GSYH içinde | $36,7 mlr |
| Pandemi | 2021 | $2,07 trn8,7% GSYH içinde | — | 2023 | $976 mlr3,5% GSYH içinde | — |
Hisseler en sonunda kimin elinde kalıyor
Satıcıların kazançlarını alıcılar ödedi. Geç alıp elinde tutanlar en yüksek fiyatları ödedi — ve sonra fiyatların düştüğünü izledi. Fed'in hesapları zararı piyasa değeri üzerinden ölçer:
Dot-com yükselişinin ardından her türden ABD hissesi 1999 yıl sonundan 2002 yıl sonuna kadar $6,78 trn piyasa değeri kaybetti (−34%); hanehalklarının doğrudan elinde tuttuğu hisseler ise $3,34 trn (−40%). 2006–07 sonrasında: 2008 yıl sonuna kadar $9,82 trn (−37%). Hanehalklarının büyük alıcı olduğu 2020–21 sonrasında, doğrudan sahip oldukları hisseler 2022 yılında $5,83 trn (−19%) kaybetti.
| Yükseliş dönemi | Zirvede | Dipte | Tüm ABD hisseleri | Hanehalkları, doğrudan |
|---|---|---|---|---|
| Dot-com | $20 trn1999 yıl sonu | $13,2 trn2002 yıl sonu | −$6,78 trn−34% | −$3,34 trn−40% |
| Konut ve kredi | $26,3 trn2007 yıl sonu | $16,5 trn2008 yıl sonu | −$9,82 trn−37% | −$4,1 trn−41% |
| Pandemi | $79,6 trn2021 yıl sonu | $63,9 trn2022 yıl sonu | −$15,7 trn−20% | −$5,83 trn−19% |
ABD'li şirketlerin ihraç ettiği tüm kurumsal hisselerin ve Amerikalıların elindeki yabancı hisselerin ile hanehalklarının doğrudan elinde tuttuğu hisselerin her yıl sonundaki piyasa değeri, o yılın dolarıyla. Değerdeki değişim, dönem içinde alınıp satılan hisseleri de içerir.
Şirketler de geç alıcı olabilir: 2006–07 döneminde yapılan $958 mlr tutarındaki net geri alımlar, S&P 500'ün 2008 yılında temettüler dahil 39,2% düştüğü fiyatlardan yapıldı. Üstelik vergi tek yönlü bir yoldur: Hazine, yükselirken nakde çevrilen kazançlar üzerinden ödenen vergiyi cebine koyar; düşerken oluşan zararlar ise yalnızca gelecekteki kazançlarla ve sınırlı miktarda diğer gelirle mahsup edilebilir.
İnsanların sorduğu sorular
Borsa balonundan kim kazanır?
Balon sırasında satan ve satışlardan pay alan herkes. Son yükseliş döneminin zirvesinde, 2021 yılında, Amerikalılar $2,07 trn tutarında sermaye kazancı realize etti; Goldman Sachs ve Morgan Stanley işlemlerden $25,1 mlr kazandı; Coinbase'in hasılatı $7,84 mlr düzeyine ulaştı. Devlet, realize edilen her kazançtan vergi alır — dot-com yükselişinin zirvesinde, 2000 yılında $127 mlr. Geç gelen alıcılar bunların hepsini öder.
İçerdekiler zirvede satar mı?
En net kayıtlar şirketlere ait. 2020–21 döneminde ABD şirketleri satıcı tarafına yöneldi: net ihraçları iki yıl boyunca −$128 mlr oldu; buna karşılık 2019 yılında tek başına −$340 mlr, 2022 yılında −$553 mlr idi. Bazıları doğrudan çılgınlıktan nakit topladı: 2020 yılında Tesla $12,3 mlr, GameStop bir mali yılda en fazla $3,45 mlr, 2021 yılında AMC $1,57 mlr. 2006–07 döneminde durum tersiydi: şirketler zirveye yakın dönemde hisselerin en büyük net alıcılarıydı; net ihraçları −$958 mlr — o zamana kadarki verilerde iki yıllık en büyük net geri alım. SEC Form 4'te bildirilen bireysel yöneticilerin ve yönetim kurulu üyelerinin satışları burada sayılmamıştır.
Devlet balonlardan nasıl yarar sağlar?
Piyasayla birlikte inip çıkan realize edilmiş sermaye kazançları vergisi yoluyla. Kazançlar üzerindeki vergiler 2000 yılında $127 mlr, 2002 yılında $49,1 mlr oldu; 2007 yılında $137 mlr, 2009 yılında $36,7 mlr. 2021 yılında realize edilen kazançlar $2,07 trn değerine, yani GSYH'nin 8,7% düzeyine ulaştı. Bu beklenmedik gelir yükseliş dönemiyle birlikte kaybolur: Hazine buna güvenemez.
Balon patladığında kim para kaybeder?
Geç alıp düşüş boyunca elinde tutanlar — hanehalkları ve fonlar, bir de kendi hisselerini zirveye yakın fiyatlardan geri alan şirketler. 2020–21 sonrasında hanehalklarının doğrudan sahip olduğu hisseler 2022 yılında $5,83 trn piyasa değeri kaybetti; dot-com yükselişinden sonra tüm ABD hisseleri 1999 yıl sonu ile 2002 yıl sonu arasında $6,78 trn kaybetti. Kâğıt üzerindeki kazançlar da buharlaşır, ama hiç satmayanlar için bunlar hiçbir zaman nakit olmamıştı.
Daha derine inin
Rakamlar nasıl hesaplanır
- Yükseliş dönemleri: tarihin adlandırdığı üç dönem — dot-com yükselişi (1999–2000), konut ve kredi yükselişi (2006–07) ve pandemi yükselişi (2020–21) — takvim yılları olarak, her birinden sonraki iki yılla birlikte. Fiyatların bu ve diğer yükseliş dönemlerinde ne kadar yükselip düştüğü Verilerle balonlar sayfasında.
- Kim aldı, kim sattı: sektörlere göre kurumsal hisse senetlerinin net alımları, her yılın düzeltilmemiş dört çeyreğinin toplamı. ABD şirketleri: aldıkları diğer şirket hisseleri eksi kendi net ihraçları (yeni hisseler eksi geri alımlar ve nakitle ödenen devralmalarla piyasadan çekilen hisseler). ETF'ler: aldıkları hisseler (solda) ve sattıkları yeni ETF payları (sağda; tüm ETF'ler, tahvil fonları dahil). Dünyanın geri kalanı: yabancıların aldığı ABD hisseleri eksi Amerikalıların aldığı yabancı hisseler. Diğer herkes: sigortacılar, bankalar, aracı kurumlar, hedge fonlar, hükümetler, kapalı uçlu fonlar ve diğer finans şirketleri, kendi ihraçları düşüldükten sonra. Fed, borsada işlem görsün ya da görmesin, ABD şirketlerinin her hissesini sayar. Hanehalkları, diğer tüm sahipler hesaplandıktan sonra geriye kalandır; bu yüzden başka hiçbir sektörün bildirmediği varlıkları da (örneğin 2012'den önce hedge fonları) elinde tutarlar.
- Ücretler: her şirketin kendi raporlarında etiketlediği kalem (boyutsuz XBRL verileri); dördüncü çeyrek, yıldan dokuz ayın çıkarılmasıyla bulunur; mali yıllar şirketlerin bildirdiği gibidir (GameStop'un mali yılı Ocak veya Şubat başında, Morgan Stanley'nin mali yılı 2008'e kadar Kasım'da biter).
- Sermaye kazançları: net kazancı olan vergi beyannamelerinde realize edilen kısa ve uzun vadeli kazançlar. 2014 yılına kadar, bunlar üzerinden ödenen vergiyi de tahmin eden Hazine Vergi Analizi Ofisi (her yıl, önceki yıla ait geç verilmiş bazı beyannameleri içerir; tahminler revize edilebilir). 2014 sonrası için IRS Gelir İstatistikleri: Schedule D vergiye tabi net kazanç artı Form 1040'ta bildirilen sermaye kazancı dağıtımları — aynı toplam, iki kaynağın da kapsadığı yıllar için Hazine'nin toplamlarını yeniden üretir. Hazine'nin vergi tahminleri 2014 yılında sona erer. GSYH içindeki pay: takvim yılının nominal GSYH'si.
- Yıllara göre S&P 500: temettüleri yeniden yatırılmış toplam getiri, bir Aralık ayının aylık ortalamasından bir sonrakine (Robert Shiller'ın aylık verileri); bu yüzden kapanış fiyatları arasındaki getirilerden biraz farklıdır.
- Dolar: her tutar kendi yılının doları cinsindendir, enflasyondan arındırılmamıştır; onlarca yıl boyunca yapılan karşılaştırmalar GSYH içindeki payları kullanır.
- Kim aldı, kim sattı, piyasa değerleri: Board of Governors of the Federal Reserve System, Financial Accounts of the United States (Z.1), tablo F51.1 Corporate equities (kamu malı).
- Ücretler ve hisse satışları: şirketlerin 10-Q ve 10-K raporları, SEC EDGAR XBRL company facts (kamu malı).
- Sermaye kazançları ve vergiler, 1954–2014: U.S. Department of the Treasury, Office of Tax Analysis, Taxes Paid on Capital Gains for Returns with Positive Net Capital Gains (Aralık 2016).
- 2014 sonrası sermaye kazançları: IRS Statistics of Income, Table 1.4 (Schedule D vergiye tabi net kazanç artı Form 1040'ta sermaye kazancı dağıtımları).
- GSYH: U.S. Bureau of Economic Analysis, Federal Reserve Bank of St. Louis'in FRED sitesinden alınmıştır.
- Vergi tahsilatları: U.S. Department of the Treasury, Bureau of the Fiscal Service, Monthly Treasury Statement, Tablo 4.
- S&P 500 toplam getirisi: Robert J. Shiller, Yale Üniversitesi, S&P Composite verileri.
- Yatırım tavsiyesi değildir: geçmiş yükseliş dönemlerinde kimin aldığı, kimin sattığı bir sonraki dönem hakkında kesin bir şey söylemez.
Bu makaleyi yeniden kullanın
Metin ve grafikler CC BY 4.0 kapsamında serbestçe yeniden yayımlanabilir, çevrilebilir ve uyarlanabilir: BigCapital.org'a bu sayfaya bağlantıyla atıf yapın. Diğer sağlayıcıların verileri kendi lisansını korur (aşağıdaki kaynaklara bakın). Nasıl atıf yapılır
Kaynak: BigCapital.org — “Balonlardan kim kazanıyor”, https://bigcapital.org/tr/articles/who-profits-from-bubbles/