BigCapital bèta

Woordenlijst · Economische ideeën

Spaarparadox

Het spaarparadox: als iedereen tegelijk meer probeert te sparen, daalt de bestedingen, dalen de inkomens en stijgt het totaal gespaarde bedrag misschien helemaal niet.

Ook wel genoemd: paradox van het sparen, paradox of thrift van Keynes, spaarzaamheidsparadox

Actuele cijfers, elke nacht bijgewerkt

Spaarquote in de VS
3,8%

Aandeel van het inkomen na belasting dat wordt gespaard, sep 2026. Gemiddelde sinds 1959: 8,4%.

In gewone taal

Als één gezin bezuinigt en meer spaart, wordt het rijker: slim. Maar jouw uitgaven zijn andermans inkomen. Als elk gezin tegelijk bezuinigt, verkopen winkels minder, schrappen ze banen en uren, verdienen mensen minder en kunnen ze niet zoveel sparen als ze hoopten. Wat voor één verstandig is, kan voor iedereen averechts werken. Dat is het spaarparadox.

Het is een klassiek geval van wat logici de compositiefout noemen: wat voor één deel waar is, is niet altijd waar voor het geheel. Een persoon die op een concert gaat staan, ziet beter; als iedereen gaat staan, ziet niemand beter.

John Maynard Keynes maakte het idee beroemd in de jaren 1930, toen het hielp verklaren waarom de Grote Depressie zo diep was: angstige huishoudens en bedrijven verlaagden allemaal tegelijk hun uitgaven.

Voorbeeld

Een eilandeconomie van twee

Ana runt een bakkerij en Ben een fietsenwinkel op een klein eiland.

  1. Elk verdient $1.000 per maand: $900 uit de uitgaven van de ander en $100 van toeristen. Elk geeft $900 uit in de winkel van de ander en spaart $100.
  2. Bezorgd over de toekomst besluiten ze allebei $300 per maand te sparen, dus elk geeft nog maar $700 uit in de winkel van de ander.
  3. Nu verdient elk $700 + $100 = $800. Met $700 uitgaven spaart elk… $100, net als eerst.
  4. Beiden probeerden meer te sparen, en beiden eindigden met een lager inkomen en zonder extra spaargeld.

Sparen is nog steeds goed voor elk gezin. Het paradoxale zit alleen in dat iedereen het op hetzelfde moment doet, wat meestal gebeurt in een recessie.

Een niveau dieper

In een hele economie moet wat gespaard wordt door iemand anders worden geleend en uitgegeven, meestal door een bedrijf dat iets nieuws bouwt. Als huishoudens meer sparen maar bedrijven, bezorgd door dalende verkopen, minder investeren, kan het extra spaargeld nergens heen, en krimpen productie en inkomens tot het sparen weer terugvalt.

Het paradox is het belangrijkst in een recessie, als iedereen tegelijk voorzichtig wordt. Het is een reden waarom overheden en centrale banken in neergang proberen de bestedingen te steunen, met een lagere rente of begrotingsbeleid. In normale tijden betaalt meer sparen voor meer investeringen en helpt het de groei.

De Amerikaanse spaarquote laat zien hoe huishoudens zich terugtrekken in angstige tijden. Ze sprong naar een record van 31,8% in apr 2020, toen lockdowns winkels sloten en er steuncheques kwamen. In sep 2026 was ze 3,8%.

De Amerikaanse spaarquote sinds 1959

Het aandeel van het inkomen na belasting dat Amerikaanse huishoudens sparen, maand voor maand. Het stijgt vaak in recessies, als mensen voorzichtig worden, en het schoot omhoog in 2020.

Persoonlijke spaarquoteRecessie (NBER)
Persoonlijk sparen als percentage van het besteedbaar persoonlijk inkomen (BEA), seizoengecorrigeerd. Gearceerd: Amerikaanse recessies.
De cijfers achter de grafiek
DatumPersoonlijke spaarquote
jan 195911,3%
dec 196010,4%
dec 197013,2%
dec 198011,4%
dec 19908,8%
dec 20004,1%
dec 20106,2%
dec 202011,8%
dec 20224,4%
dec 20236,6%
dec 20245,1%
dec 20255,0%
sep 20263,8%

Waarom het ertoe doet

Het verklaart hoe recessies zichzelf kunnen voeden: angst laat mensen minder uitgeven, dat kost banen, en dat maakt mensen banger.

Het ligt achter het pleidooi om de bestedingen in een neergang te steunen, een van de meest bediscussieerde vragen in de economie.

Het laat zien dat wat goed is voor één huishouden niet altijd goed is voor de economie als geheel, en andersom.

Een veelgemaakte fout

Mythe: Sparen is altijd goed voor de economie.

In werkelijkheid: Sparen betaalt voor de investeringen waardoor economieën groeien, dus op de lange termijn helpt het. In een dip echter snijdt een plotselinge spaarrage in bestedingen en inkomens, en kan het iedereen armer maken zonder dat het totale spaargeld stijgt.

Vragen die mensen stellen

Wie bedacht het spaarparadox?

John Maynard Keynes maakte het beroemd in The General Theory (1936), al komt het idee eerder voor, bijvoorbeeld in Bernard Mandevilles The Fable of the Bees (1714).

Klopt het spaarparadox?

Het klopt als een economie werkloze arbeiders en fabrieken heeft en de rente niet verder kan dalen, zoals in een diepe recessie. Als de economie bijna op volle capaciteit draait, wordt extra spaargeld geleend en geïnvesteerd, en vervaagt het paradox. Economen discussiëren over hoe vaak het eerste geval opgaat.

Hoe hoog is de Amerikaanse spaarquote nu?

3,8% van het inkomen na belasting in sep 2026, tegen een gemiddelde van 8,4% sinds 1959. Het record was 31,8%, in apr 2020.

Lees meer op BigCapital

Over de cijfers

  • De cijfers op deze pagina worden elke nacht herberekend uit de gegevens; de bronnen staan aan het einde van de pagina.
  • US recessions (NBER business cycle dates): National Bureau of Economic Research (NBER), Business Cycle Dating Committee: US Business Cycle Expansions and Contractions.
  • Personal saving rate: U.S. Bureau of Economic Analysis, National Income and Product Accounts, series PSAVERT; retrieved from FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis.
  • Deze pagina legt een term uit. Het is geen beleggingsadvies.

Taal

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文