Artikel · Geld
Irrationeel met geld: hoe mensen over hun eigen voeten struikelen
Zes veelvoorkomende geldgewoonten, elk als simpele regel getest op echte data. Alleen al de 10 beste van 1.869 maanden sinds 1871 missen kostte een belegger in aandelen 81%; bij elke crash op de bodem verkopen liet er 1,6% van over; en een Powerball-lot van $2 levert gemiddeld $0,32 op aan prijzen onder de jackpot. Eén gewoonte bleek echter helemaal niet zo dwaas.
$10.000 uit januari 1871 werd $11,9 mld. als je elke maand belegd bleef, $2,21 mld. zonder de 10 beste
jaren 1965–2025: het gemiddelde uurloon steeg in dollars, maar kocht minder
slechts 35% van alle maanden begon zo diep: de beste kwamen midden in de put
1962–2025; toch maakte het najagen ervan van $10.000 $17,9 mln. per okt 2026, een gelijke mix van $1,44 mln.
kans 1 op 292.201.338, 3 trekkingen per week
Wat het kostte: zes gewoonten, elk $10.000
Elke gewoonte hieronder is als simpele regel getest op echte data, met $10.000 als startbedrag, en afgezet tegen niets bijzonders doen. Elke test beslaat de langste periode die de data toelaten, dus de periodes verschillen: vergelijk de balken, die het aandeel van het gewone resultaat tonen dat de gewoonte overhield, en niet de dollars.
- 1Bij elke crash op de bodem verkocht, 12 maanden later weer ingestaptVerliesaversie1871–2026Vastgehouden$11,9 mld.Paniekverkoper$186 mln.−98,4%
- 2$10.000 op een rekening zonder rente (0%) gehoudenGeldillusie1964–2026Ingelegd$10.000Koopt vandaag, in geld van toen$917−90,8%
- 3$10.000 uitgegeven aan Powerball-lotenKleine kansen te zwaar laten wegenElke trekking · 5.000 lotenUitgegeven$10.000Verwacht terug: minder dan de jackpot$1.599−84,0%
- 4De 10 beste maanden gemistMarkttiming · verliesaversie1871–2026Elke maand belegd$11,9 mld.Zonder de 10 beste$2,21 mld.−81,4%
- 5In mei verkocht, in november teruggekomenKalenderfolklore1954–2026Het hele jaar vastgehouden$18,6 mln.Sell in May$11,1 mln.−40,4%
- 6Elk jaar de winnaar van vorig jaar gekochtRecency bias · kuddegedrag1962–2026Gelijke mix van vier$1,44 mln.Winnaarjager$17,9 mln.×12,4
Elke rij loopt over zijn eigen jaren, de langste die de data toelaten. Contant geld voor juli 1954 levert 0% op: de data hebben daarvoor geen rente. De loterijrij telt de prijzen onder de jackpot; de 5.000 loten maken ook nog kans (1 op 58.441) op de jackpot zelf.
De beste maanden missen
Markttiming belooft de slechte maanden te ontwijken. Het addertje zijn de goede. Van januari 1871 tot oktober 2026 groeide $10.000 in Amerikaanse aandelen met herbelegde dividenden uit tot $11,9 mld.. Laat alleen de 5 beste van die 1.869 maanden weg — en zit je daar in plaats daarvan op contant geld tegen 0% — dan eindigt het op $3,83 mld.; zonder de 10 beste op $2,21 mld.; zonder de 20 beste op $844 mln.
De beste maanden waren niet de rustige. 7 van de 10 beste begonnen met aandelen die 20% of meer onder hun record stonden, terwijl slechts 35% van alle maanden zo diep begon, en 5 kwamen binnen een jaar na een van de 10 slechtste. De allerbeste, augustus 1932 (+51,3%), kwam 4 maanden na april 1932 (−23,3%).
De slechtste maanden ontwijken is de droom: alleen de 10 slechtste overslaan had het resultaat met een factor 7,08 vermenigvuldigd. Maar de twee soorten lagen zo dicht bij elkaar dat wegblijven na een slechte maand het risico gaf het herstel te missen: zowel de 10 beste als de 10 slechtste overslaan eindigde op $15,7 mld., +31,7% ten opzichte van blijven zitten. Verliesaversie — de bevinding van Daniel Kahneman en Amos Tversky dat een verlies meer pijn doet dan een even grote winst plezier geeft — maakt dat stappen uit de markt veilig voelt.
Een gemiste maand levert 0% op, als contant geld onder de matras. Percentages: het aandeel van het volledig belegde resultaat.
De 20 beste en 20 slechtste maanden
| # | Maand | Rendement |
|---|---|---|
| 1 | aug 1932 | +51,3% |
| 2 | mei 1933 | +29,3% |
| 3 | jul 1938 | +20,5% |
| 4 | jun 1933 | +17,6% |
| 5 | apr 2009 | +12,3% |
| 6 | sep 1982 | +12,1% |
| 7 | feb 1991 | +11,6% |
| 8 | okt 1938 | +11,6% |
| 9 | okt 1879 | +11,3% |
| 10 | apr 1933 | +11,2% |
| 11 | sep 1939 | +11,1% |
| 12 | nov 1998 | +11,0% |
| 13 | feb 1975 | +10,8% |
| 14 | sep 1932 | +10,3% |
| 15 | jun 1901 | +10,3% |
| 16 | dec 1873 | +10,1% |
| 17 | nov 1935 | +9,7% |
| 18 | jan 1976 | +9,5% |
| 19 | mei 1997 | +9,2% |
| 20 | aug 1984 | +9,2% |
| # | Maand | Rendement |
|---|---|---|
| 1 | nov 1929 | −26,2% |
| 2 | apr 1932 | −23,3% |
| 3 | okt 2008 | −20,2% |
| 4 | mrt 2020 | −18,9% |
| 5 | dec 1931 | −18,1% |
| 6 | sep 1946 | −14,4% |
| 7 | sep 1931 | −14,4% |
| 8 | okt 1937 | −14,1% |
| 9 | sep 1937 | −13,8% |
| 10 | okt 1930 | −13,4% |
| 11 | mei 1940 | −13,3% |
| 12 | okt 1932 | −13,2% |
| 13 | okt 1931 | −12,8% |
| 14 | jun 1932 | −12,4% |
| 15 | nov 1987 | −12,3% |
| 16 | apr 1939 | −12,2% |
| 17 | okt 1987 | −11,9% |
| 18 | jun 1962 | −11,4% |
| 19 | mei 1932 | −11,3% |
| 20 | jul 1974 | −11,3% |
Op de bodem verkopen
Sinds 1871 daalden Amerikaanse aandelen 20% of meer vanaf een record en klommen daarna 13 keer terug naar een nieuw record (de regel van ons artikel over crashes). Stel je een belegger voor die elke daling doorstond en precies op de bodem brak: hij verkocht alles in de slechtste maand, hield het geld contant en kwam 12 maanden later terug. De blijver won elke van de 13 races: een jaar na de bodem liep de verkoper 9,2% tot 57,4% achter, 23,1% bij de mediaan. De wreedste was 1929–32: in het jaar na de bodem won de markt +134,7% met dividend, het contante geld van de verkoper 0,0%.
Herhaal het bij alle 13 bodems en de gewoonte stapelt zich op. $10.000 uit januari 1871, door alles heen vastgehouden, groeide uit tot $11,9 mld.; de paniekverkoper eindigde met $186 mln. — 1,6% daarvan. 24 maanden wachten voor terugkomen liet $34,2 mln. over, oftewel 0,29%.
Precies in de slechtste maand verkopen is het worstcasescenario — echte paniekverkopen zijn over een daling verspreid — maar de bodem is ook het moment waarop verkopen het dringendst voelt. Voor juli 1954 hebben de data geen rente op contant geld, dus bij de 6 eerdere crashes levert het geld van de verkoper hier niets op; als we alleen de 7 bodems sindsdien tellen, hield de verkoper 18% over van wat de blijver had.
| Crash | Daling | 12 maanden na de bodem | 24 maanden na de bodem | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Gebleven | Verkocht | Gebleven | Verkocht | ||
| 1872–77*bodem jun 1877 | −47,3% | $13.292 | $10.000−24,8% | $16.240 | $10.000−38,4% |
| 1881–96*bodem aug 1896 | −42,1% | $13.009 | $10.000−23,1% | $14.991 | $10.000−33,3% |
| 1902–03*bodem okt 1903 | −29,3% | $13.011 | $10.000−23,1% | $16.293 | $10.000−38,6% |
| 1906–07*bodem nov 1907 | −37,7% | $14.945 | $10.000−33,1% | $17.996 | $10.000−44,4% |
| 1909–21*bodem aug 1921 | −37,4% | $14.562 | $10.000−31,3% | $14.158 | $10.000−29,4% |
| 1929–32*bodem jun 1932 | −84,8% | $23.468 | $10.000−57,4% | $23.438 | $10.000−57,3% |
| 1961–62bodem jun 1962 | −22,5% | $13.036 | $10.300−21,0% | $15.378 | $10.664−30,7% |
| 1968–70bodem jun 1970 | −29,0% | $13.662 | $10.550−22,8% | $15.249 | $11.049−27,5% |
| 1973–74bodem dec 1974 | −43,4% | $13.804 | $10.622−23,1% | $16.913 | $11.183−33,9% |
| 1987bodem dec 1987 | −26,8% | $11.880 | $10.791−9,2% | $15.469 | $11.849−23,4% |
| 2000–03bodem feb 2003 | −43,7% | $13.889 | $10.112−27,2% | $14.818 | $10.269−30,7% |
| 2007–09bodem mrt 2009 | −50,8% | $15.580 | $10.015−35,7% | $17.981 | $10.033−44,2% |
| 2021–22bodem okt 2022 | −20,3% | $11.647 | $10.488−10,0% | $16.022 | $11.068−30,9% |
* Bodem voor juli 1954: het contante geld van de verkoper levert 0% op (geen rente in de data). Contant geld: effectieve federal funds rate, Board of Governors of the Federal Reserve System, H.15
The EFFR is subject to the Terms of Use posted at newyorkfed.org. The New York Fed is not responsible for publication of the EFFR by BigCapital, does not sanction or endorse any particular republication, and has no liability for your use.
De winnaar van vorig jaar najagen
Recency bias laat vorig jaar op de toekomst lijken; kuddegedrag laat de favoriet van de menigte veilig voelen. De test: elk jaar in januari vanaf 1962 stop je alles in de belegging die van vier — Amerikaanse aandelen, 10-jaars Amerikaanse staatsobligaties, goud of contant geld — het beste presteerde in het net afgelopen jaar. Daartegenover: een gelijke mix van de vier, elk jaar in januari teruggezet naar een kwart elk.
Hier bleek de gewoonte helemaal niet irrationeel. De winnaar van vorig jaar won slechts in 26 van 64 jaar opnieuw, maar toch groeide $10.000 uit december 1961 door hem na te jagen uit tot $17,9 mln. — tegen $1,44 mln. in de gelijke mix en $6,45 mln. in alleen aandelen. Winnaars bleven vaak nog een jaar doorlopen, een patroon dat onderzoekers momentum noemen, en de lange series maakten de missers goed. De langste: aandelen, 6 jaren op rij gekozen, 2013–2018.
De prijs was de rit. Het slechtste jaar van de jager was 1975, toen goud −24,2% opleverde; het slechtste van de mix was 2022, met −7,0%. De jager bleef in 27 van 64 jaar achter bij de mix. Keuzes over de hele test: aandelen 29, goud 21, obligaties 8, contant geld 7. Het is één test met vier brede beleggingscategorieën en zegt niets over losse aandelen of fondsen.
- 1962500−10%
- 1963%+2%
- 1964500+17%✓
- 1965500+13%✓
- 1966500−8%
- 1967$+4%
- 1968500+15%
- 1969Au−14%
- 1970$+8%
- 1971%+10%
- 1972Au+47%✓
- 1973Au+67%✓
- 1974Au+72%✓
- 1975Au−24%
- 1976500+23%✓
- 1977500−6%
- 1978Au+30%✓
- 1979Au+119%✓
- 1980Au+18%
- 1981500−2%
- 1982$+13%
- 1983%+3%
- 1984500+5%
- 1985%+28%
- 1986500+24%
- 1987%−5%
- 1988Au−14%
- 1989500+30%✓
- 1990500−2%
- 1991$+6%
- 1992500+16%✓
- 1993500+10%
- 1994Au−1%
- 1995$+6%
- 1996500+24%✓
- 1997500+32%✓
- 1998500+25%✓
- 1999500+22%✓
- 2000500−6%
- 2001%+6%✓
- 2002%+14%
- 2003Au+23%✓
- 2004Au+9%
- 2005500+7%
- 2006Au+23%✓
- 2007Au+28%✓
- 2008Au+2%
- 2009%−7%
- 2010Au+23%✓
- 2011Au+18%✓
- 2012Au+3%
- 2013500+30%✓
- 2014500+16%✓
- 2015500+2%✓
- 2016500+12%✓
- 2017500+21%✓
- 2018500−2%
- 2019$+2%
- 2020500+18%
- 2021Au−4%
- 2022500−15%
- 2023$+5%
- 2024500+30%
- 2025Au+63%✓
- 2026*Au−5%
| Vastgehouden | Werd | Per jaar |
|---|---|---|
| Winnaar van vorig jaar | $17,9 mln. | +12,2% |
| Gelijke mix, elk jaar teruggezet | $1,44 mln. | +8,0% |
| Amerikaanse aandelen | $6,45 mln. | +10,5% |
| 10-jaars staatsobligaties | $368k | +5,7% |
| Goud | $1,16 mln. | +7,6% |
| Contant geld | $242k | +5,0% |
Kalenderfolklore: Sell in May en januari
“Sell in May and go away” zegt dat het zomerhalfjaar, mei tot oktober, het zwakke is. In Shillers maandgemiddelden sinds 1871 was het zwakkere halfjaar: november–april leverde gemiddeld +6,1% op, mei–oktober +4,5%. Zwakker is echter niet negatief: het zomerhalfjaar steeg in 102 van 156 jaren (65%), en versloeg het winterhalfjaar in 5 van 16 decennia.
De zomer uitzitten had een prijs. Sinds oktober 1954, toen de rente op contant geld in de data begint, groeide $10.000 in aandelen van november tot april en in contant geld van mei tot oktober uit tot $11,1 mln.; het hele jaar vastgehouden werd het $18,6 mln.. De folklore hield 60% daarvan over.
Maandgemiddelden: het winterhalfjaar loopt van het oktobergemiddelde naar het aprilgemiddelde, het zomerhalfjaar van april naar oktober.
Het januari-effect
In deze data houdt de folklore op papier stand: januari had het hoogste gemiddelde van de twaalf maanden. Januari scoorde gemiddeld +1,84% tegen +0,74% voor de andere elf maanden, en steeg in 72% van de jaren. Het voordeel is vervaagd: voor 1990 +2,08% tegen +0,69%; sindsdien +1,08% tegen +0,92%. Twee kanttekeningen: maandgemiddelden doezelen losse dagen weg, en het cijfer van januari, van het decembergemiddelde naar het januarigemiddelde, omvat de tweede helft van december. Het laagste gemiddelde is van oktober: +0,03%.
De halfjaren per decennium en de twaalf maanden als tabellen
| Decennium | November–april | Mei–oktober |
|---|---|---|
| jaren 1870 | +5,4% | +2,4% |
| jaren 1880 | +3,8% | +3,4% |
| jaren 1890 | +3,4% | +3,4% |
| jaren 1900 | +8,7% | +2,4% |
| jaren 1910 | +1,9% | +3,9% |
| jaren 1920 | +8,6% | +9,4% |
| jaren 1930 | −3,3% | +6,6% |
| jaren 1940 | +3,0% | +6,3% |
| jaren 1950 | +11,3% | +7,9% |
| jaren 1960 | +8,9% | +0,6% |
| jaren 1970 | +6,4% | −0,2% |
| jaren 1980 | +9,7% | +8,3% |
| jaren 1990 | +12,0% | +5,3% |
| jaren 2000 | +2,1% | −0,5% |
| jaren 2010 | +9,8% | +3,2% |
| jaren 2020 | +6,3% | +10,7% |
| Maand | Gemiddeld | Steeg in, van de jaren |
|---|---|---|
| januari | +1,84% | 72% |
| februari | +0,73% | 55% |
| maart | +0,46% | 62% |
| april | +1,03% | 67% |
| mei | +0,56% | 59% |
| juni | +0,50% | 59% |
| juli | +1,26% | 70% |
| augustus | +1,24% | 64% |
| september | +0,57% | 62% |
| oktober | +0,03% | 58% |
| november | +1,02% | 65% |
| december | +0,74% | 65% |
Geldillusie: loonsverhogingen die loonsverlagingen waren
Irving Fisher gaf het in 1928 een naam: mensen denken in dollars, niet in wat dollars kopen. Het gemiddelde uurloon van Amerikaanse productiemedewerkers en werknemers zonder leidinggevende functie — ongeveer vier op de vijf werknemers in de private sector — steeg in dollars in elk van de 61 jaren van 1965 tot 2025. Na inflatie daalde het in 25 van die 61 jaren: loonsverhogingen die loonsverlagingen waren.
Het slechtst was 1980: het loon steeg 8,0%, de prijzen 13,5%, zodat de koopkracht −4,9% veranderde. De langste reeks van zulke jaren duurde 9 jaren, 1987–1995. Over de hele periode groeide het uurloon met een factor 12,4 in dollars, van $2,53 naar $31,34 (jaargemiddelden), maar slechts met een factor 1,19 in wat het koopt. De koopkracht van het loon van 1972 werd pas weer gezien in 2020, 48 jaren later. (In 2020 sprong het gemiddelde ook omhoog omdat veel laagbetaalde werknemers die lente hun baan verloren.)
Dezelfde illusie laat stilliggend geld veilig voelen: $10.000 dat sinds januari 1964 op een rekening zonder rente staat, toont nog steeds $10.000, maar koopt wat $917 toen kocht.
Kassabon · 1980
- Je loonsverhoging+8,0%
- Prijzen+13,5%
Wat je kreeg−4,9%
Kassabon · 1964–2025
- Uurloon×12,4
- Prijzen×10,4
Wat het koopt×1,19
Kassabon · sinds jan 1964
- Ingelegd$10.000
- Saldo, okt 2026$10.000
Waard, in geld van toen$917
Elk jaar als tabel
| Jaar | Loonsverhoging | Prijzen | Na inflatie |
|---|---|---|---|
| 1965 | +3,7% | +1,6% | +2,1% |
| 1966 | +4,0% | +3,0% | +1,0% |
| 1967 | +4,4% | +2,8% | +1,6% |
| 1968 | +5,9% | +4,2% | +1,6% |
| 1969 | +6,4% | +5,4% | +0,9% |
| 1970 | +5,8% | +5,9% | −0,1%verhoging onder de inflatie |
| 1971 | +6,5% | +4,2% | +2,2% |
| 1972 | +7,5% | +3,3% | +4,1% |
| 1973 | +6,1% | +6,3% | −0,1%verhoging onder de inflatie |
| 1974 | +7,2% | +11,0% | −3,4%verhoging onder de inflatie |
| 1975 | +6,8% | +9,1% | −2,2%verhoging onder de inflatie |
| 1976 | +6,8% | +5,8% | +0,9% |
| 1977 | +7,5% | +6,5% | +0,9% |
| 1978 | +8,1% | +7,6% | +0,4% |
| 1979 | +7,9% | +11,3% | −3,0%verhoging onder de inflatie |
| 1980 | +8,0% | +13,5% | −4,9%verhoging onder de inflatie |
| 1981 | +8,6% | +10,4% | −1,6%verhoging onder de inflatie |
| 1982 | +5,8% | +6,2% | −0,3%verhoging onder de inflatie |
| 1983 | +4,2% | +3,2% | +1,0% |
| 1984 | +3,5% | +4,4% | −0,8%verhoging onder de inflatie |
| 1985 | +2,9% | +3,5% | −0,6%verhoging onder de inflatie |
| 1986 | +2,2% | +1,9% | +0,2% |
| 1987 | +2,4% | +3,6% | −1,1%verhoging onder de inflatie |
| 1988 | +3,2% | +4,1% | −0,8%verhoging onder de inflatie |
| 1989 | +3,9% | +4,8% | −0,8%verhoging onder de inflatie |
| 1990 | +4,0% | +5,4% | −1,3%verhoging onder de inflatie |
| 1991 | +3,1% | +4,2% | −1,1%verhoging onder de inflatie |
| 1992 | +2,4% | +3,0% | −0,6%verhoging onder de inflatie |
| 1993 | +2,6% | +3,0% | −0,4%verhoging onder de inflatie |
| 1994 | +2,6% | +2,6% | 0,0%verhoging onder de inflatie |
| 1995 | +2,8% | +2,8% | 0,0%verhoging onder de inflatie |
| 1996 | +3,4% | +2,9% | +0,4% |
| 1997 | +3,8% | +2,3% | +1,5% |
| 1998 | +4,0% | +1,5% | +2,4% |
| 1999 | +3,7% | +2,2% | +1,5% |
| 2000 | +3,9% | +3,4% | +0,5% |
| 2001 | +3,8% | +2,8% | +0,9% |
| 2002 | +2,9% | +1,6% | +1,3% |
| 2003 | +2,7% | +2,3% | +0,4% |
| 2004 | +2,1% | +2,7% | −0,5%verhoging onder de inflatie |
| 2005 | +2,8% | +3,4% | −0,6%verhoging onder de inflatie |
| 2006 | +3,9% | +3,2% | +0,6% |
| 2007 | +4,0% | +2,9% | +1,1% |
| 2008 | +3,8% | +3,8% | 0,0%verhoging onder de inflatie |
| 2009 | +3,0% | −0,3% | +3,3% |
| 2010 | +2,4% | +1,6% | +0,7% |
| 2011 | +2,0% | +3,1% | −1,1%verhoging onder de inflatie |
| 2012 | +1,5% | +2,1% | −0,6%verhoging onder de inflatie |
| 2013 | +2,1% | +1,5% | +0,6% |
| 2014 | +2,3% | +1,6% | +0,7% |
| 2015 | +2,1% | +0,1% | +2,0% |
| 2016 | +2,4% | +1,3% | +1,2% |
| 2017 | +2,3% | +2,1% | +0,2% |
| 2018 | +3,0% | +2,4% | +0,5% |
| 2019 | +3,5% | +1,8% | +1,7% |
| 2020 | +5,0% | +1,3% | +3,7% |
| 2021 | +5,0% | +4,7% | +0,3% |
| 2022 | +6,4% | +8,0% | −1,5%verhoging onder de inflatie |
| 2023 | +4,9% | +4,1% | +0,7% |
| 2024 | +4,2% | +3,0% | +1,2% |
| 2025 | +4,0% | +2,6% | +1,4% |
De loterij, volgens zijn eigen regels
Een Powerball-inzet kost $2: vijf witte ballen van 1 tot 69 en één rode Powerball van 1 tot 26. Dat geeft 292.201.338 mogelijke loten en daarvan één jackpot: 1 op 292.201.338. Met één lot bij elk van de 3 wekelijkse trekkingen zou de jackpot gemiddeld eens in de 1,87 mln. jaar komen. Elke combinatie één keer kopen zou $584 mln. kosten.
De prospecttheorie heeft een naam voor die aantrekkingskracht: mensen laten kleine kansen te zwaar wegen, waardoor een kans van 1 op 292.201.338 als “misschien” kan voelen. De vaste prijzen onder de jackpot leveren gemiddeld $0,32 op per lot van $2 (16% van de prijs), en één lot wint in 96% van de gevallen helemaal niets. Alles wat een lot daarnaast waard is, moet van de jackpot komen — die wordt belast en gedeeld met elk ander winnend lot.
292.201.338 mogelijke loten: 293 vierkanten van een miljoen (het laatste maar deels gevuld). Eén vierkant bevat de jackpot.
Zoom in op dat vierkant: 10.000 cellen van elk 100 loten.
Zoom in op die cel: 100 loten. Eén wint.
Als pixels zouden de mogelijke loten 141 Full HD-schermen vullen; de jackpot is één pixel op een van die schermen.
Break-even, op basis van de gepubliceerde kansen en prijzen: om een lot van $2 $2 waard te laten zijn, moet de eenmalige uitbetaling van de jackpot $491 mln. bereiken vóór belasting, zonder dat iemand deelt. Na het hoogste federale inkomstenbelastingtarief van 37% is dat $803 mln.. Met 100 mln. andere loten in de trekking tilt de kans op delen het naar $949 mln.; met 300 mln. naar $1,29 mld. Geadverteerde jackpots zijn het totaal van de annuïteit met 30 betalingen, groter dan de eenmalige uitbetaling die deze cijfers gebruiken.
Mega Millions kost $5 en vermenigvuldigt elke kleinere prijs willekeurig met 2 tot 10, dus die prijzen leveren meer op — $1,12 per lot, 22% van de prijs — maar de kans is 1 op 290.472.336, en de eenmalige uitbetaling waarbij het break-even is, is $1,13 mld. vóór belasting, $1,84 mld. erna.
| Spel | Lot | Kans op jackpot | Kleinere prijzen, per lot | Eenmalige uitbetaling waarbij een lot zijn prijs waard is | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Voor belasting | Na 37% belasting | + 100 mln. andere loten | + 300 mln. andere loten | ||||
| Powerball | $2 | 1 op 292.201.338 | $0,3216% | $491 mln. | $803 mln. | $949 mln. | $1,29 mld. |
| Mega Millions | $5 | 1 op 290.472.336 | $1,1222% | $1,13 mld. | $1,84 mld. | $2,17 mld. | $2,94 mld. |
Eenmalige uitbetalingen, voor staatsbelastingen. Delen: bij N andere willekeurige loten in een trekking is het verwachte aandeel van een winnaar (1 − e−λ) ÷ λ, waarbij λ = N ÷ het aantal combinaties: 85% bij 100 mln., 63% bij 300 mln. voor Powerball. Getallen die mensen zelf kiezen clusteren rond verjaardagen en patronen, waardoor delen nog waarschijnlijker wordt. Californië keert de kleinere prijzen pari-mutuel uit.
Vragen die mensen stellen
Wat gebeurt er als je de beste dagen op de aandelenmarkt mist?
In Shillers maanddata sinds 1871 groeide $10.000 in Amerikaanse aandelen met herbelegde dividenden uit tot $11,9 mld.; zonder de 10 beste maanden eindigde het op $2,21 mld., −81%. De beste maanden kwamen in zware tijden: 7 van de 10 beste begonnen met aandelen die 20% of meer onder hun record stonden. Dit artikel meet maanden, geen dagen.
Werkt “Sell in May and go away”?
Sinds 1871 won het halfjaar mei–oktober gemiddeld +4,5% tegen +6,1% voor november–april, en steeg het toch in 65% van de jaren. Als regel gevolgd sinds 1954, met contant geld van mei tot oktober, werd $10.000 $11,1 mln. tegen $18,6 mln. bij het hele jaar vasthouden.
Wat is geldillusie?
Denken in dollars in plaats van in wat dollars kopen — de term van Irving Fisher uit 1928. Het gemiddelde uurloon in de VS steeg in dollars in elk van de 61 jaren van 1965 tot 2025, maar na inflatie daalde het in 25 ervan. Contant geld laat het ook zien: $10.000 dat sinds januari 1964 tegen 0% bewaard wordt, koopt nu wat $917 toen kocht.
Is een lot ooit zijn prijs waard?
Qua verwachte waarde alleen bij enorme jackpots. Een Powerball-lot van $2 levert gemiddeld $0,32 op aan kleinere prijzen; om $2 waard te zijn moet de eenmalige uitbetaling van de jackpot $491 mln. overstijgen vóór belasting, of $803 mln. na het federale tarief van 37%, als niemand deelt. Verwachte waarde is een gemiddelde over veel trekkingen: één lot wint in 96% van de gevallen niets.
Wat gebeurde er met mensen die op de bodem van een crash verkochten?
Bij de 13 crashes sinds 1871 die eindigden met een nieuw record, liet verkopen in de slechtste maand en 12 maanden later terugkomen de verkoper een jaar na de bodem op −9,2% tot −57,4% ten opzichte van vasthouden. Bij elk ervan sinds 1871 gedaan, bleef 1,6% over van het resultaat van kopen en vasthouden.
Verdiep je
Hoe de cijfers worden berekend
- Aandelen: Robert J. Shiller, Online Data (Yale University): de S&P Composite (de S&P 500 en, voor 1957, zijn voorgangers) met elke maand herbelegde dividenden, maandelijks sinds januari 1871. Koersen zijn maandgemiddelden van dagelijkse slotkoersen, dus losse maanden en halfjaren zien er rustiger uit dan in cijfers van slotkoers tot slotkoers.
- Beste en slechtste maanden: het rendement van elke maand van het ene maandgemiddelde naar het volgende, met dividend; een gemiste maand levert 0% op. “Begon 20% of meer onder een record”: de koers aan het einde van de maand ervoor stond zo ver onder zijn hoogste maandgemiddelde tot dan toe. “Binnen een jaar na”: tot 12 maanden na een van de 10 slechtste maanden.
- Op de bodem verkopen: de dalingen van 20% of meer vanaf een record in het maandgemiddelde (de regel van de S&P 500-pagina), geteld zodra het record hersteld was, zodat de bodem bekend is. De verkoper verkoopt tegen het gemiddelde van de bodemmaand, houdt contant geld aan en koopt 12 (of 24) maanden later terug tegen het gemiddelde; één keer per daling, zonder belasting of kosten.
- Contant geld: de effectieve federal funds rate, elke kalenderdag samengesteld (actual/360) en per maand gemiddeld, zoals de andere reeksen. De data hebben geen rente vóór juli 1954; contant geld levert daarvoor 0% op.
- Najagen: kalenderjaren van decembergemiddelde naar decembergemiddelde; het eerste volledige jaar met alle vier de beleggingen is 1961, dus de eerste keuze geldt voor 1962. Aandelen met dividend (Shiller); 10-jaars staatsobligaties met herbelegde coupons, uit Shillers langetermijnrentes (voor 1953 één rente per jaar, geïnterpoleerd, dus de schommelingen van obligaties worden onderschat); goud vanaf 1960 (één prijs per jaar in 1960–1967); contant geld tegen de federal funds rate. De gelijke mix wordt elk jaar in december teruggezet naar een kwart elk. Geen belasting of handelskosten.
- Goud: World Bank Commodity Price Data (The Pink Sheet), gemiddelde maandprijs in Amerikaanse dollars, CC BY 4.0. Bron: World Bank.
- Kalender: halfjaren lopen van het oktobergemiddelde naar het aprilgemiddelde en van april naar oktober; het gemiddelde van een kalendermaand is het gewone gemiddelde van het rendement van die maand over alle jaren. Sell in May als regel begint in oktober 1954, de eerste oktober met een rente op contant geld.
- Loon en prijzen: gemiddelde uurlonen van productiemedewerkers en werknemers zonder leidinggevende functie, private sector (BLS, reeks AHETPI, seizoensgecorrigeerd) en de consumentenprijsindex voor alle stedelijke consumenten (CPI-U, CPIAUCSL), opgehaald via FRED. Jaargemiddelden; een loonsverhoging is de verandering ten opzichte van het jaar ervoor; “na inflatie” deelt het een door het ander.
- Loterij: regels en prijstabellen van Powerball en Mega Millions zoals gepubliceerd (gecontroleerd 9 november 2026). Kansen zijn berekend uit het aantal ballen en komen overeen met de gepubliceerde. Multipliers van Mega Millions: 2× bij 15 van 32 loten, 3× bij 10, 4× bij 4, 5× bij 2, 10× bij 1 (de gepubliceerde 1 op 2,13, 3,2, 8, 16 en 32). Na belasting: 37% op de jackpot en op prijzen van $10.000 of meer; staatsbelastingen en de Power Play van Powerball buiten beschouwing gelaten.
- Shillers aantekeningen bij de laatste maanden: Oct price is Oct 2nd close; Sept/Oct CPI estimated; Oct GS10 is Oct 2nd value.
- Dit zijn regels toegepast op data uit het verleden en rekenwerk met gepubliceerde kansen, geen voorspellingen. Niets hier is beleggingsadvies.
Dit artikel hergebruiken
De tekst en de grafieken mogen vrij worden herpubliceerd, vertaald en bewerkt onder CC BY 4.0: vermeld BigCapital.org als bron, met een link naar deze pagina. Gegevens van andere aanbieders houden hun eigen licentie (zie de bronnen hieronder). Zo vermeld je de bron
Bron: BigCapital.org — “Irrationeel met geld”, https://bigcapital.org/nl/articles/irrational-money-behavior/