BigCapital beta

Sözlük · Kripto

İş kanıtı

İş kanıtı, bazı blok zincirlerinin yeni blokları kabul etmesinin yoludur: blok eklemek için gerçek hesaplama emeği harcamak gerekir ve bu emeği herkes anında doğrulayabilir.

Diğer adı: PoW, iş kanıtı konsensüsü, Nakamoto konsensüsü

Canlı rakamlar, her gece güncellenir

Bitcoin'in arkasındaki iş, saniyede
1.008 EH/s

Hash oranı, 14 Kasım 2026 tarihine kadar 30 günlük ortalama: saniyede 1,0 sekstilyon tahmin.

Sade bir dille

Şu bulmacayı deneyin: “hello” kelimesinin arkasına yazıldığında, SHA-256 hash fonksiyonundan geçince dört sıfırla başlayan bir kod veren bir sayı bulun. Hiçbir hile yok. 0, 1, 2 diye denersiniz ve işe yarayan ilk sayı 60.067'dir. Cevabı kontrol etmek ise tek bir deneme sürer. Bulması zor, kontrolü kolay: iş kanıtı budur.

Bitcoin bunu, bir sonraki bloğu kimin ekleyeceğine karar vermek için kullanır. Madenciler kendi blokları için böyle bir sayıyı bulma yarışına girer; kazananın bloğu kabul edilir, çünkü cevap işin yapıldığını kanıtlar. Bulmaca iki haftada bir zorlaşır ya da kolaylaşır, böylece yaklaşık her 10 dakikada bir kazanan çıkar.

Kaydı koruyan şey bu iştir. Eski bir ödemeyi değiştirmek için o bloğun ve ondan sonraki her bloğun işini, ağın geri kalanından daha hızlı yeniden yapmanız gerekir; oysa ağ saniyede yaklaşık 1,0 sekstilyon tahmin yapıyor.

Örnek

Satoshi Nakamoto'nun makalesindeki saldırgan

  1. Bir saldırgan tüm madencilik gücünün 10% kadarını kontrol ediyor ve üstüne birkaç blok eklenmiş bir ödemeyi geri almak istiyor.
  2. Üstünde 1 blok varsa, dürüst zincire yetişme ihtimali yaklaşık 20%.
  3. Üstünde 6 blok, yani yaklaşık bir saat varsa, bu ihtimal yaklaşık 0,02%.
  4. Gücün 30% kadarına sahipse 6 blok bile ona hâlâ 13% şans bırakır; büyük ödemelerin daha uzun beklemesinin nedeni budur.

Tüm madencilik gücünün yarısından fazlasına sahip olan saldırgan, er ya da geç her seferinde kazanır: buna “51% saldırısı” denir.

Bir kademe daha derin

Fikir bitcoin'den eskidir. 1992'de bilgisayar bilimcileri Cynthia Dwork ve Moni Naor, spam'le savaşmak için e-posta gönderenlere küçük bir hesaplama yaptırmayı önerdi; Adam Back'in Hashcash'i (1997) bunu hash'lerle yaptı. Satoshi Nakamoto'nun adımı, bu emeği işlemleri sıraya koymak için kullanmak oldu: arkasında en çok iş olan zincir gerçek tarihtir.

Gücü aynı zamanda maliyetidir: güvenlik, harcanan elektrik ve donanımdır. Savunanlara göre bu, kimsenin ucuza yeniden yazamayacağı bir defterin bedelidir; eleştirenlere göre israftır. Ethereum 2022'de iş kanıtını bırakıp hisse kanıtına geçti; bitcoin, Litecoin, Dogecoin ve Monero hâlâ iş kanıtını kullanıyor.

Küçük bir iş kanıtı coin'ine saldırmak daha kolaydır, çünkü onu geride bırakacak kadar makine kiralamak ucuz olabilir: Ethereum Classic ve Bitcoin Gold'un ikisi de ödemelerin geri alındığı 51% saldırılarına uğradı.

Saldırganın şansı ne kadar hızlı azalır

Satoshi Nakamoto'nun makalesi, madencilik gücünün 10% kadarına sahip bir saldırganın, kaç blok geriden başladığına göre dürüst zincire yetişme ihtimalini hesapladı. Her ek blok ihtimali yaklaşık dörtte birine indirir.

Piyasa verisi değil, aritmetik: bitcoin makalesinin (2008) 11. bölümündeki formül, hash gücünün 10% kadarına sahip bir saldırgan için.
Grafiğin arkasındaki rakamlar
Değer
1 blok20,46%
2 blok5,10%
3 blok1,32%
4 blok0,35%
5 blok0,09%
6 blok0,02%

Neden önemli

Çifte harcama sorununu çözdü: dijital paranın, merkezi bir takas kuruluşu olmadan kopyalanıp iki kez harcanması nasıl engellenir.

Güvenliği gerçek dünyadaki maliyete bağlar; bu da büyük bir ağa saldırmayı son derece pahalı yapar.

Bitcoin'in bu kadar elektrik kullanmasının nedeni budur; bu maliyet, bitcoin lehine ve aleyhine tartışmaların tam merkezindedir.

Yaygın bir yanılgı

Efsane: İş kanıtı, işe yaramaz matematik için harcanan boş emektir.

Gerçek: Matematiğin ağın dışında bir faydası yok, ama asıl mesele harcamanın kendisi: tarihi yeniden yazmayı pahalı yapan şey bu. Bu güvenliğin harcanan elektriğe değip değmediği tartışılır; ama emek bir kaza değildir.

İnsanların sorduğu sorular

İş kanıtı ile hisse kanıtı arasındaki fark nedir?

İş kanıtında blok ekleme hakkı hesaplama gücü harcayarak kazanılır; hisse kanıtında ise hile yapılırsa elden alınabilecek bir depozito olarak coin yatırarak. Bitcoin iş kanıtını kullanır; Ethereum 2022'den beri hisse kanıtını kullanıyor.

51% saldırısı nedir?

Bir grup, iş kanıtı kullanan bir ağın madencilik gücünün yarısından fazlasını kontrol ettiğinde herkesten hızlı davranabilir, son blokları yeniden yazabilir ve aynı coin'leri iki kez harcayabilir. Yine de başkalarının adreslerindeki coin'leri alamaz ya da kuralları değiştiremez.

Neden iş kanıtı deniyor?

Çünkü kazanan cevabın kendisi kanıttır: onu bulmak ortalama olarak bilinen bir miktar hesaplama gerektirir, kontrol etmek ise bir an sürer.

BigCapital'de devamını okuyun

Rakamlar hakkında

  • Bu sayfadaki rakamlar her gece verilerden yeniden hesaplanır; kaynaklar sayfanın sonunda listelenmiştir.
  • Bitcoin hash rate: Coin Metrics Community Network Data, metric HashRate. License: CC BY-NC 4.0.
  • Kripto verileri: Coin Metrics Community Network Data, CC BY-NC 4.0 lisansıyla kullanılmıştır.
  • Bu sayfa bir terimi açıklar. Yatırım tavsiyesi değildir.

Dil

EnglishBahasa IndonesiaDeutschEspañolFrançaisItalianoNederlandsPolskiPortuguêsTürkçeРусскийУкраїнська日本語한국어简体中文