Sözlük · Hisse senetleri ve piyasalar
Piyasa düzeltmesi
Piyasa düzeltmesi, hisse fiyatlarının yakın bir zirveden 10% ile 20% arası düşmesidir: bir düşüşten derin, ayı piyasasından sığ.
Diğer adı: düzeltme, borsa düzeltmesi, geri çekilme
S&P 500’ün 10% ile 20% arası düşüşleri, aylık ortalamalar. En sonuncusu: 2025 (−11,1%).
Sade bir dille
Fiyatlar aylarca yükseldi, sonra kayıyor: zirvenin 5%, 8%, 12% altı. Yorumcular piyasanın kendini “düzelttiğini” söylüyor; sanki fazla ileri gitmiş gibi. Geleneğe göre, zirveden 10% ile 20% arası düşüş bir piyasa düzeltmesidir.
Düzeltmeler yaygındır ve genellikle kısadır. Aylık ortalamalarla sayıldığında, S&P 500 1950 tarihinden beri 14 düzeltme yaşadı; kabaca her 6 yıl bir, ortalama 14% düştü.
Bir düşüş 20%’yi geçerse artık düzeltme değil, ayı piyasası denir. Bir düşüşün hangisine dönüşeceğini önceden kimse bilemez.
Örnek
Düzeltme aritmetiği
- Bir endeks 5.000’de zirve yapıyor.
- 4.500’e düşüyor: −10%. Bir düzeltme başladı.
- 4.200’de (−16%) dip yapıp toparlanıyor. O düşüş bir düzeltmeydi.
- 4.000’e (−20%) düşseydi, ayı piyasasına dönüşmüş olacaktı.
Sözcükler bir düşüşün derinliğini anlatır, nedenini değil.
Bir kademe daha derin
Neden “düzeltme”? Sözcük, fiyatların fazla yükseldiğini ve makul bir düzeye döndüğünü ima eder. Bu bir ölçüm değil, bir hikâyedir: birçok düzeltmeyi haberler tetikler (faiz oranlarında artış, zayıf bir ekonomik rapor, siyasi bir şok) ve bunların sonradan pek önemli olmadığı ortaya çıkar.
Aylık sayımımızdaki en sonuncusu Şub 2025 ile Nis 2025 arasında yaşandı; düşüş 11,1% oldu. 1950 tarihinden beri düzeltmeler zirveden dibe ortalama 7 ay sürdü.
Aylık ortalamalar, düşüşleri günlük fiyatlara göre daha küçük gösterir. Günlük kapanışlarda yaklaşık 10%'luk bazı düzeltmeler, örneğin 2018 başındaki ya da 2023 sonundaki, aylık veride neredeyse hiç görünmez. Şubat–Mart 2020 çöküşü ise burada bir düzeltme olarak görünür, oysa günlük kapanışlar yaklaşık üçte bir oranında düşmüştü.
1950'den beri her düzeltme
S&P 500'ün aylık ortalamasında zirveden 10% ile 20% arasındaki düşüşler (ayı piyasaları dışında). Birkaç yılda bir geldiler; bazıları uzun sakin dönemlerden sonra, bazıları art arda kümeler halinde.
Grafiğin arkasındaki rakamlar
| Zirveden düşüş | |
|---|---|
| 1953 | 11,1% |
| 1956–57 | 10,9% |
| 1957 | 16,9% |
| 1959–60 | 10,1% |
| 1966 | 17,3% |
| 1976–78 | 15,8% |
| 1980 | 10,7% |
| 1980–82 | 19,4% |
| 1990 | 14,8% |
| 1998 | 11,8% |
| 2011 | 12,3% |
| 2018 | 11,5% |
| 2020 | 19,1% |
| 2025 | 11,1% |
Neden önemli
Düzeltmeler hisse senedi sahibi olmanın normal bir parçasıdır: hiç düzeltme beklemek, birkaç yılda bir şaşırmak demektir.
Piyasanın, ters giden ciddi bir şey olmadan ne kadar düşebileceğini gösterirler.
Sinirleri sınarlar: büyük bir portföyde 15% düşüş çok dolar eder, oysa piyasa tarihinde sıradan bir olaydır.
Yaygın bir yanılgı
Efsane: 10%'luk her düşüş bir ayı piyasasına dönüşür.
Gerçek: Çoğu dönüşmedi. 1950 yılından beri S&P 500'ün aylık ortalaması 21 kez 10% veya daha fazla düştü; bu düşüşlerden 7 tanesi 20% eşiğini de aşarak sürdü.
İnsanların sorduğu sorular
Piyasa düzeltmeleri ne sıklıkla yaşanır?
Aylık ortalamalarla sayınca, S&P 500 1950 yılından beri 14 düzeltme yaşadı; yaklaşık her 6 yıl bir tane. Günlük kapanışlarla sayınca daha fazla çıkar, çünkü kısa düşüşler de görünür.
Bir düzeltme ne kadar sürer?
Zirveden dibe, aylık sayımımızda ortalama 7 ay; günlük veride çoğu yalnızca birkaç hafta sürer.
Düzeltme ile çöküş arasındaki fark nedir?
Düzeltme derinlikle tanımlanır (10% ile 20% arası), çöküş ise hızla: bir günde ya da birkaç günde çok sert bir düşüş, örneğin 19 Ekim 1987'de olduğu gibi. Çöküş, bir düzeltmenin ya da bir ayı piyasasının parçası olabilir.
BigCapital'de devamını okuyun
Rakamlar hakkında
- Bu sayfadaki rakamlar her gece verilerden yeniden hesaplanır; kaynaklar sayfanın sonunda listelenmiştir.
- S&P Composite price and total return since 1871, and US consumer prices: Robert J. Shiller, Online Data (shillerdata.com); total return with dividends reinvested monthly, calculated by BigCapital.
- Bu sayfa bir terimi açıklar. Yatırım tavsiyesi değildir.