Słownik · Fundusze i instrumenty pochodne
Izba rozliczeniowa
Izba rozliczeniowa staje pośrodku każdej transakcji, stając się kupującym dla każdego sprzedającego i sprzedającym dla każdego kupującego, więc transakcja dochodzi do skutku, nawet gdy jedna strona zawiedzie.
Inna nazwa: izba rozliczeniowa, centralny kontrahent, CCP, rozliczanie transakcji
Prostymi słowami
Gdy kupujesz akcję lub kontrakt futures, transakcja nie jest zakończona, dopóki pieniądze i papier wartościowy nie zmienią właściciela. Gdyby druga strona zbankrutowała w międzyczasie, mógłbyś zostać z niczym. Izba rozliczeniowa usuwa tę obawę: staje między każdym kupującym a sprzedającym i gwarantuje, że każda transakcja zostanie dokończona.
Żeby móc dotrzymać tej obietnicy, zbiera depozyt zabezpieczający (margin) od obu stron, a dla kontraktów futures rozlicza zyski i straty codziennie. Jej członkowie, duże banki i brokerzy, wpłacają też do wspólnego funduszu na wypadek niewypłacalności.
Salduje też transakcje. Broker, który w ciągu dnia kupił 1 000 akcji spółki i sprzedał 800, musi na koniec odebrać tylko 200, zamiast rozliczać 1 800 akcji w osobnych transakcjach.
Przykład
Gdy członek zawiedzie
Firma A kupiła kontrakty futures na ropę od firmy B. Ropa drożeje o $10 na 1 000 baryłek, więc B jest winna A $10 000, a potem B bankrutuje.
- Bez izby rozliczeniowej A stanęłaby w kolejce wierzycieli B i mogłaby dostać ułamek swoich $10 000, po latach.
- Z izbą umowa A jest z izbą rozliczeniową, która wypłaca A $10 000 jak zwykle.
- Izba pokrywa to najpierw z depozytu B, potem z udziału B w funduszu na wypadek niewypłacalności, potem z własnych pieniędzy, a dopiero na końcu z funduszu pozostałych członków.
- Następnie wyprzedaje otwarte pozycje B, żeby ryzyko nie rosło dalej.
Awaria zostaje w obrębie kręgu zabezpieczeń, zamiast rozchodzić się od firmy do firmy.
Poziom głębiej
Każdy duży rynek ją ma. W USA transakcje na akcjach rozlicza National Securities Clearing Corporation (część DTCC), a rozliczenie następuje jeden dzień roboczy po transakcji (T+1) od maja 2024 roku; opcje rozlicza Options Clearing Corporation; kontrakty futures rozliczają własne izby giełd, takie jak CME Clearing. W Europie do dużych należą LCH i Eurex Clearing.
Po kryzysie 2008 roku, gdy nie było jasne, kto komu jest winien co po upadłym Lehman Brothers przez prywatne instrumenty pochodne, kraje G20 uzgodniły, że standardowe instrumenty pochodne pozagiełdowe, takie jak swapy stóp procentowych, też powinny przechodzić przez izby rozliczeniowe.
To uczyniło izby rozliczeniowe jednymi z najważniejszych instytucji w finansach: skupiają ryzyko w jednym miejscu. Są ściśle regulowane, podnoszą depozyty, gdy rynki szaleją (co samo może zmusić inwestorów do sprzedaży), a ich własna upadłość byłaby katastrofą.
Dlaczego to ważne
Pozwalają firmom handlować z obcymi bez sprawdzania finansów każdej z nich, co czyni rynki większymi i tańszymi.
Ograniczają, jak daleko może rozejść się pojedyncza awaria, i to główna lekcja z 2008 roku.
Ich wezwania do uzupełnienia depozytu w panice wyciągają gotówkę z rynków akurat wtedy, gdy jej brakuje.
Częsty błąd
Mit: Izba rozliczeniowa sprawia, że handel jest wolny od ryzyka.
Fakt: Przenosi ryzyko z wielu prywatnych połączeń do jednego centralnego węzła z silną obroną. Gdyby kilku dużych członków zawiodło naraz, nawet ta obrona mogłaby zostać wystawiona na próbę, dlatego regulatorzy robią izbom testy warunków skrajnych.
Pytania, które zadają czytelnicy
Czym różni się rozliczanie od rozrachunku?
Rozliczanie (clearing) to ustalenie i zagwarantowanie, kto komu co jest winien po transakcji, w tym saldowanie; rozrachunek (settlement) to faktyczna wymiana pieniędzy i papierów wartościowych, która w amerykańskich akcjach następuje jeden dzień roboczy po transakcji.
Kto jest właścicielem izb rozliczeniowych?
Zwykle grupy giełdowe albo banki i brokerzy, którzy z nich korzystają. DTCC na przykład należy do swoich członków; CME Clearing jest częścią CME Group.
Dlaczego izby rozliczeniowe żądają depozytu zabezpieczającego?
Żeby mieć pod ręką pieniądze, gdyby członek nie mógł zapłacić. Obie strony transakcji wnoszą depozyt, a depozyty na kontraktach futures są uzupełniane codziennie, gdy zmieniają się ceny.
Czytaj więcej w BigCapital
O liczbach
- Ta strona wyjaśnia pojęcie. To nie jest porada inwestycyjna.